බ්‍රසීලයේ සමනලයකුට පියාපතක් සලා ටෙක්සාස් වල ටොනේඩෝවක් ඇති කළ හැකිද?

බ්‍රසීලයේ සමනලයකුට පියාපතක් සලා  ටෙක්සාස් වල ටොනේඩෝවක්  ඇති කළ හැකිද?

මෙය 1972 දී ඇමරිකාවේ සිටි කාළගුණ විද්‍යාඥයෙකු සහ ගණිතඥයෙකු වූ එඩ්වර්ඩ් ලෝරන්ස්  (පසුකලෙක මහාචාර්ය ලෝරන්ස්) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද විද්‍යාත්මක පත්‍රිකාවක මාතෘකාවයි.  මෙහිදී ලෝරන්ස් විසින් පෙන්නා දීමට උත්සාහ කලේ කාලගුණය වැනි සංකීර්ණ ක්‍රියාදාමයක් පිලිබඳ අනාවැකි ඉදිරිපත් කිරීමට යොදාගන්නා පරිඝනක ආකෘති (computer simulation models) වලට අප ලබාදෙන මූලික දත්ත වල ඉතා සුළු වෙනසකින් ආකෘතියෙන් ලබාදෙන අනාවැකියේ විශාල වෙනසක් සිදුවිය හැකි බවය. උදාහරණයක් ලෙස ආකෘතියට ලබා දෙන මූලික දත්තය 0.506127 වෙනුවට 0.506 යෙදීමෙන් එකිනෙකට ඉතා වෙනස් කාලගුණ අනාවැකි දෙකක් ලබාදෙන බවය. 

ලෝරන්ස් විසින් මෙසේ ප්‍රශ්න කරන්නට යෙදුනු දෙයින් විද්‍යාත්මක අනාවැකි පළකිරීම පිලිබඳ සීමාවන් සොයා යෑමටත් විද්‍යාත්මක අනාවැකි පළකිරීම නව මානයකට යෑමත් පසු කලෙක ව්‍යකුලත්වය පිලිබඳ න්‍යාය හෙවත් Chaos Theory බිහි කිරීමට හේතු විණ. 


මෙය ලිව්වේ අම්ල වැස්සක් අල්ලාගෙන පරිසර ප්‍රශ්නයක් ආගමික ප්‍රශ්නයක් කිරීමට වෙර දරන ශ්‍රී ලංකික එකොලොජිස්ට්ලා පිරිසකගේ දැනගැනීම සඳහාය!

බ්‍රසීලයේ සමනලයෙක් පියන් සැලීම සහ ටොරොන්ටෝවේ ටොනේඩෝවක් අතර ගණිතමය සම්බන්ධයක් ගොඩ නැගිය හැකි වුවත් ටොනේඩෝව හට ගැනීමට සමනලයෙක් පියා සැලීමට එහා ගිය කාරණා සම්පූර්ණ විය යුතු බවත් ටොනේඩෝ ව ඇති වුයේ සමනලයා නිසා නොවන බවත් වෙන් කර වටහා ගැනීමට දශක හතරකට පෙරත් ඇමෙරිකාවේ විද්‍යාඥයින් සමත් වුහ. 

නමුත් අපි?

උපන්දා සිට බත් කෑ අපි, ප්ලාස්ටික් ඉව්ව විට බත් වන බව සිතා කාලයක් භීතියෙන් සිටියෙමු. ජාතිය වද වේ යැයි කීවෙමු. 

දැන් ඉතින් හෙට අනිද්දා පරිසර ප්‍රශ්නයක් ආගම් ප්‍රශ්නයක් කර ගත්තාට පුදුම විය යුතු නැත! ලංකාවේ නම් සමනලයෙකු තට්ටක් වැනු විට සුළි සුලන් ඇති වීමට හැකිය! ඒ බව අපි දැන සිටිය යුතුය!

ඇල්ෆා මේල්ගෙන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ඉල්ලීම

Alpha කියන්නේ ග්‍රීක හෝඩියේ මුල් අකුර!

ඔය ගොඩක් සත්ව කොට්ඨාශ වල ඉන්නවා ඇල්ෆා මේල් (Alpha Male ) කියල හඳුන්වන පිරිමි සත්වයෙක්!
උදාහරණයක් විදියට චිම්පන්සියෝ කණ්ඩායමක් ගත්තහම ඉන්නවා එකේ Alpha Male - මෑන් තමා කණ්ඩායමේ නායකයා. 

මෑන්ට යටින් තමා අනික් අය. රැහේ ඉන්න හොඳම (හොඳම කියල මේ මෑන් ට හිතෙන) ගැහැණු චිම්පන්සියෝ මිනිහගේ පරිභෝජනෙට. හොඳ පලතුරු ගස් වගේ හැම හොඳ දෙයක්ම උගේ සහ උගේ ගෑනු /ළමයි/සහචර සෙට් එකයි අරගෙන ඉතුරු වුනහම තමා අනික් අයට පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්.

හැම තිස්සෙම වෙන්නේ මේ Alpha Male දුර්වල වුනහම ඇවිත් වෙන චිම්පන්සියෙක් මුගෙන් මේක උදුරාගෙන අලුත් එකා අලුත් alpha male වෙනවා! 

මේක වෙනස් වෙන්නේ නැහැ මොකද චිම්පන්සියාගේ පරිකල්පනය alpha male ගෙන් තොර ලෝකයක් කරන්න බැරි හින්ද! රැහේ පැවැත්ම තියෙන්න alpha male කෙනෙක් ඉන්නම ඕනේ! නැත්තන් ඉන්න එවුන් වෙන alpha male කෙනෙක් හොයාගෙනම යනවා. 

මිනිස්සුත් ඉස්සර කාලේ ඔහොමයි - රජෙක් වගේ alpha male කෙනෙක් වටේට තමා රැහේ එවුන් ටික එකතු වෙලා රාජ්‍යය දුවන්නේ. හැබැයි මිනිස්සුන්ගේ වෙනස්කම වුණේ - මිනිස්සුන්ට පුළුවන් කෙටි කාලෙකදී alpha male කියලා එකෙක් නැහැ - හෙට ඉඳන් ඔක්කොම මිනිස්සු එක හා සමානයි කියල අලුත් පරිකල්පන ලෝකයක් ගොඩ නගන්න.

උදාහරණයක් විදියට ප්‍රංශ විප්ලවය වුණහම එක රැයින්  මිනිස්සු පිළිගත්තා අද ඉඳන් රජෙක් (alpha male ) කෙනෙක් නැහැ... හැමෝම එක සමානයි අද ඉඳන් කියල! මේක වෙන්න ප්‍රංශ කාරයොන්ගේ මොකක්වත් ජානවල පරිණාමනයක් වත් විකෘතියක් වත් වුනේ නැහැ. Cognitive revolution එකක් තමා වුනේ - ඔය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සමූහාණ්ඩුව ඔක්කොම මිනිස්සු හිතෙන මවාගන්න ලෝකවල් (ඇත්තටම නැහැ) - විශේෂත්වේ තියෙන්නේ මිනිස්සු ලක්ෂ ගානක් එහෙම දෙයක් ඇත්තටම තියෙනවා කියල හිතාගෙන ක්‍රියාත්මක වෙන්න පුළුවන් කම (living in dual realities)! එකත් එක්ක තමා මේ system එකේ පැවැත්ම සහ සාර්ථකත්වය පවත්වන්නේ (පොඩ්ඩක් කල්පනා කරලා බලන්න එක පාරම මිනිස්සු බහුතරයක් හිතනවා මේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හරියන්නේ නැහැ - රාජාණ්ඩුව තමා ඕනේ කියල - එතකොට සිද්ධවෙන දේ)!

ඉතින් කාලයත් එක්ක මේ cognitive revolution  එකේ එක එක  stage වලට ඇවිත් ඒ මිනිස්සුම trial & error  කරලා තමා ඔය දැන් පවතින ව්‍යවස්ථා , ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය වගේ සංකල්ප දියුණු වුණේ! මේකේ හරිම ඉන්ටරස්ටින්ම කරුණ තමා මේ  සංකල්ප දියුණු වුනු සියවස් 2 කට වැඩි කාලේදී මිනිස්සුන්ගේ මොලේ සැකැස්මේ (biological structure) එකේ කිසි  වෙනස්කමක් වුණේ නැහැ! මිනිස්සු හිතෙන මවාගන්න යථාර්තේ තමා වෙනස් වුනේ  - භෞතිකව මොකුත් වෙනස් වෙලා නැහැ!

හැබැයි චිම්පන්සියෝන්ට අවුරුදු තව ලක්ෂයක් ගියත් alpha male කෙනෙක් නැතුව චිම්පන්සි රෑනක් දුවන්න බැහැ - මොකද චිම්පන්සියෝ ගොඩකට ඔය වගේ සම්මුතියකට එන්න බැහැ! උන්ගේ ඔලුව වයර් වෙලා තියෙන්නෙම alpha චිම්පන්සියෙක් වටේ රැහේ පැවැත්ම දුවන්න!

දැන් ඉතින් ලංකාවට එමු - ලංකාවේ මිනිස්සු ඔය පරිනමනේ එක් එක් කොටස් වලට අනුක්‍රමිකව සංක්‍රමණය වෙලා නැහැ. සුද්දා ඇවිල්ල රජා නැති කරනකන් ලංකාවේ මිනිස්සු පුරුදු වෙලා හිටියේ එක රජෙක්ගෙන් තව රජෙක්ට (alpha male කෙනෙක්ගෙන් තවත් alpha male කෙනෙක්ට) බලය මාරු කරන්න මිසක් ඔය සිස්ටම් එක වෙනස් කරන්න නෙවෙයි. ඉතින් එක පාරම ඇවිත් සුද්දා මේ ව්‍යවස්ථාවක් දීල ගියාට අපිට ඕක පොඩ්ඩක් දිරව ගන්න තාම අමාරුයි! අපි තාම හිතෙන් හොයන්නේ රජෙක්. ගමේ මන්ත්‍රී වුණත් අපිට සමාන අපි වගේ බස් එකේ යන මිනිහෙක් පත් කරගන්න පොඩ්ඩක් හිත දෙන්නේ නැහැ. ගමේ alpha male (මන්ත්‍රී ) වුනත් ටිකක් තේජසට ඉන්න අපිට වැඩිය උඩින් ඉන්න "පොරක්" තමා පත්කරගන්න බලන්නේ!


ඉතින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය කියල කිව්වහම ලංකාවේ ප්‍රංශයේ එංගලන්තේ ඉන්දියාවේ හැමෝම මේකේ තේරුම දන්නවා. නමුත් ඩිමොක්‍රසි නැත්තන් ප්‍රජතන්ත්රවාදේ  කිව්වහම ඔය රටවල් හතරේ මිනිස්සුන්ට දැනෙන දේ එක වගේ නෙවෙයි! 

ඉතින් අර කොහේ හරි යුරෝපේ රටක අගමැති හරි ඇමති හරි හැමදාම වැඩට යන්නේ දුම්රියේ හිටගෙන අනික් මිනිස්සු වගේ කියල අපි හූල්ලව්වට අපිට බැහැ තාම එහෙම කෙනෙක් පාර්ලිමේන්තු යවන්න - මොකද අපේ හිතේ ඉන්න Alpha Male  ගේ පින්තූරේ ඒක නොවෙන හින්ද!

ඔය ඉඳල ඉඳල සංකේතාත්මකව බස් එකේ ගිහින් පින්තූරයක් දැම්මට ප්‍රශ්නයක් නැහැ. හැබැයි ඉතින් හැමදාම එහෙම බස් එකේ අපිත්  පොර කකා ගියොත් අවුලක් යනවා.

අපිට හැමදාමත් අපේ නායකයා අපිට වැඩිය ඉහල තැනක ඉන්න alpha male කෙනෙක් තමා හොයන්නේ! සම තත්වයේ ඉන්න නායකයෙක් වත් නායකයට ඉහලින් තියෙන ව්‍යවස්ථාවක් විශ්වාස කරන්  ක්‍රියාත්මක වෙන එක අපිට ටිකක් අමාරුයි. බලය යොදල ක්‍රමය පවත්වනවා මිසක් ව්‍යවස්ථාව තමා මුදුනා කියල සාමුහික ක්‍රමයක දුවන්නේ නැහැ (උ. දා  - පොලිසිය නැති වෙලාවට නීතිය ගරු කරන්නේ නැති රියදුරෝ වගේ අපේ නියෝජනයක් වන අපේ නායකයෝ එළි වෙන්නේ නැත්තන් ව්‍යවස්ථාවට ගරු කරන්නෙත් නැහැ )


Alpha male කතාවේ වස්තු බීජයට  මූලාශ්‍රය - Sapiens : A Brief History of Humankind  පොතෙන් 

දුම් පරීක්ෂණවලට කොකා පෙන්නපු වොක්ස්වැගන්

මේ කියන්න යන්නේ අර ලංකාවට එනවා කියපු වොක්ස්වැගන් ෆැක්ටරිය ගැන නෙවේ!

මේ කියන්න යන්නේ වොක්ස්වැගන් එකේ කළමනාකරුවෝ සහ ඉංජිනේරුවෝ සමූහයක් මුළු ලෝකෙම අවුරුදු ගානක් තිස්සේ රවට්ටපු හැටි!

වොක්ස්වැගන් ඉතිහාසෙන් බිඳක් 

හිට්ලර්ට ඕනේ වුණා සෑම ජර්මානුවෙක්ටම දැරිය හැකි මිලකට කාර් එකක් ලබාදීමට - ඉතින් ඔහු සහ ඔහුගේ නාසි කම්කරු පක්ෂයේ විසඳුම වුනේ වොක්ස්වැගන් කර්මාන්ත ශාලාව හෙවත් මහජනතාවගේ කාර් සමාගම - “The People’s Car Company.”  

1939 වොක්ස්වැගන් ලාංඡනය - මූලාශ්‍රය 

Volks කියන ජර්මන් වචනයේ තේරුම වන්නේ "මිනිසුන්" යන්නයි. Wagen යන්නෙන් කාර් එක යන තේරුමත් සමග මෙය "මහජනයාගේ කාර් රථය" ලෙස නම් කෙරුණි. 

ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් ප්‍රථම වොල්ක්ස්වැගන් කාරයත් සමග 

1937 රාජ්‍ය සමාගමක් ලෙස පිහිටවූ මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ වුණේ ඒ වනවිට ඇමෙරිකාවේ හෙන්රි ෆෝඩ් විසින් දැරිය හැකි මිලකට ලබාදුන් මෝටර් රථයක් වැනි රථයක් ජර්මනුර්වන්ටත් ලබාදීමට. මේ කර්තව්‍යය භාර වුනේ ෆර්ඩිනැන්ඩ් පොර්ශේ හට (ලෝක ප්‍රසිද්ධ Porsche, Audi සහ Benz වැනි සමාගමුත් මොහුගේ නිර්මාණ). ඒ වගේම මේ ෆැක්ටරිය ලෝකේ ලොකුම කාර් ෆැක්ටරිය කරන්නත් මේ සමග ඔවුන්ට ඕනෑ වුණා - වර්ග කිලෝමීටර 6.5 කින් යුක්ත මෙය අදටත් ලෝකයේ විශාලතම කාර් නිෂ්පාදන කර්මාන්ත ශාලාවයි.  හරියටම කිව්වොත්  මේ ෆැක්ටරිය ලංකාවෙන් 10,000න්  එකක්.

වොක්ස්වැගන් කර්මාන්ත ශාලාව

මේ උස කුළුණු 4 - එහි පින්තාරු (painting) අංශයයි. 

1939 මෙහි ප්‍රථම වාහනය ප්‍රදර්ශනයට තැබුනත් ඒ වර්ෂයේම දෙවන ලෝක යුද්ධය පටන් ගැනීමත් සමග මෙහි නිෂ්පාදනය සහ වැඩි දියුණුව ඇන හිටියා.

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු නැවතත් මෙහි නිෂ්පාදනය ආරම්භ කරන ලද අතර මෙය ජර්මනුවන්ගේ අභිමානයේ සළකුනක්ද වුණා .

වොල්ක්ස්වැගන් (VW) සහ ඇමරිකාව 

1955 දී මේ සමාගම ඇමරිකාවේ ව්‍යාපාර ආරම්භ කලත් නාසි විරෝධී ආකල්ප සහ මුලින් VW කාර් වල තිබු අමුතු හැඩයත් සමග විශාල වර්ධනයක් තිබුනේ නැහැ.  නමුත් 1960 දී ජර්මානු රජය සතුව තිබු සමාගමේ කොටස් 60% මහජනයාට අලෙවි කිරීමෙන් පසු ඇති වූ ප්‍රගතියත් සමග එතෙක් ෆෝඩ් T  මාදිලියේ වාහන මිලියන 11 අලෙවි කොට තැබූ වාර්තාව VW බීට්ල් මගින් බිඳ හෙලුවා. 

ෆෝඩ් මොඩෙල්  T  - 1919 වර්ෂය

VW බීට්ල් 

මේ ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත වූ බීට්ල් මාදිලිය සමග VW සමාගමේ අලෙවියත් සීඝ්‍රයෙන් වැඩි වුණා. 

1960 VW බීට්ල් වෙළඳ දැන්වීමක් 

එන්ජිම සිසිල් කිරීමට වතුර භාවිතා නොකළ මේ මාදිලිය ශීත රටවල් වල වගේම උණුසුම් රටවල් වලත් එක සේ ජනප්‍රිය වුණා. 

නමුත් 90 දශකයේ පැමිණි ජපන් කාර් වල තරඟයත් සමග VW හි අලෙවිය සීග්‍රයෙන් පහත වැටුණා. කොපමණ වැටුනද කිවහොත් සමාගම බංකොලොත් වී වසාදමන තත්වයකට වැටුණා. 

මේ වෙලාවේ ආවා VW එකට ගැලවුම් කාරයෙක් - ෆර්ඩිනන්ඩ් පී  Ferdinand Piëch - අර මුලින්ම හිට්ලර් එක්ක VW පටන් ගත්ත පොරගේ මුනුබුරෙක්! මේ මුණුබුරා වෘත්තීය ජීවිතේ වගේම පුද්ගලික ජීවිතයේත් ඵලදායි පුද්ගලයෙක් - මේ මනුස්සයට ළමයි 12 හිටියා බිරින්දෑවරුන් 4 දෙනෙක්ගෙන් (ඉතින් හිතගත්තහැකි නේ ). මිනිහා VW එන්න කලින් Audi එකේ ලොක්කා - මෑන් තමා Audi සමගම ඔය BMW, බෙන්ස් වගේ ඒවා එක්ක කරට කර තරඟ කරන තත්වෙට දියුණු කළේ ! සුපිරි වැඩ්ඩෙක් වචනාර්ථයෙන්ම. 

Piech ඉතින් VW එකට 1993 ඇවිත් හිතුවේ අලුත්ම විදියට. ඒ වෙනකොට VW එක bankrupt වෙන්න ඔන්න මෙන්න. ඉතින් VW එක වැටිලා ඉන්න ආගධෙන් ගොඩ ගන්න මිනිහට ආවා නියම අදහසක්. ඒක තමා ,

VW ඩිසල්  කාර් 

1993 Piech එද්දී VW එකට, ඩිසල් කියන්නේ ට්‍රැක්ටර් බස් වගේ ලොකු වාහන වලට ජනප්‍රිය ඉන්ධනයක්. මිනිහා හිතුවා මේක තමා VW එකට ගොඩ යන්න තියෙන දේ කියල. ඉතින් මෑන් මොකද කරේ පොඩි සයිස් එකේ ඩිසල් කාර් හදන්න මුල පිරුවා. මුල පුරලා නිකන් හිටියේ නැහැ, යුද්ධයක් කරනවා වගේ මේක පස්සෙම පැන්නුවා - මිනිහා ටිකක් ටෆ් පොරක් (ලේසි නැහැ වැඩ කරන්න ... අනික් අය කියන ඒවා ගණන් ගන්නේ නැහැ . Piech ප්‍රසිද්ධියේම පිලි ගන්නවා මිනිහගේ පුද්ගල සන්නිවේදනය (communication) අන්තිමයි,  හැබැයි එක ප්‍රශ්නයක් නෙවෙයි කියල ). 

මේ ඩිසල් පස්සේ පන්නපු එකෙන් වුනේ VW එක අලුත් එන්ජිමක් හැදුවා VW TDI. 

මේකෙන් වොක්ස්වැගන්  එකට පුළුවන් වුණා  එතෙක් ඩීසල් වාහන වල තිබුණු බොහොමයක් ප්‍රශ්න ඉවත් කරලා පෙට්‍රල් වාහනයක තිබෙන පෆොර්මන්ස් එක ගන්න වගේම පොඩි කාර් වලට ඩීසල් හඳුන්වා දෙන්න! මේ කාර් එකත් එක්ක VW මාකට් කරපු අනික් සංකල්පේ තමා "Clean Diesel" කියන එක!

 VW Clean Diesel වාණිජ දැන්වීමක් 

මේ අලුතෙන් නිපදවපු වොක්ස්වැගන් TDI එන්ජිම සහිත කාර් පරිසර හිතකාමී බවෙනුත් කාර්යක්ෂම බවෙනුත් මිලට ලැබුණු අගය අතිනුත් පරිපූර්ණ වුණා (ඒ කාලයේ තිබු ඒ හා සමාන කාර් වලට සාපේක්ෂව). 

සියලුම දුම් පරීක්ෂණ , විද්‍යාගාර පරීක්ෂණ ආදී මෙකි නොකී පරීක්ෂණ වලිනුත් මේ VW TDI එන්ජිම සමත් වුණා - ඉතින් පරිසර හිතකාමීන්ගේ ආදරය දිනාගෙන මේ  වොක්ස්වැගන් Jetta කියන මාදිලියේ ඩිසල් කාර් ලක්ෂ 5 ඇමෙරිකානුවන් මිලදී ගත්තා!

හැබැයි මේ හැමෝගෙම හිත දිනාගත්ත VW ඩිසල් කාර් වල අඳුරු රහසක් තිබ්බා - ඒ මොකද්ද?

මීළඟ කොටසින් කථා කරමු ඒ ගැන!

The deeper you dig, the darker it gets

විදුලි අර්බුදය ගැන කථා කලයුත්තේ ඉංජිනේරුවෝ පමණක්ද ?

පරිසරවේදියාගේ ප්‍රශ්නය - 

දැන් ඔයා කියන්නේ ඔය විදුලි බල ක්ෂේත්‍රය ගැන කථා කරන්න වගේම අවබෝධ කරගන්න විදුලි ඉංජිනේරුවෙක් වෙන්න ඕනෙද? අපිට බැරිද ඕවා ගැන කථා කරන්න?

උත්තරේ - 

අපෝ පුළුවන්! ඒ වගේම මම ධෛර්යමත් කරනවා හැමෝම ඇවිත් මේ ක්ෂේත්‍රය ගැන දැනුවත් වෙන්න කියල....

මම කොහේදීවත් කියල නැහැ මේ විදුලි ක්ෂේත්‍රය තේරෙන්නේ විදුලි ඉංජිනේරුවන්ට විතරයි කියල.... මගෙත් උත්සාහය මේ විෂය සරල කරලා කියල සාමාන්‍ය මිනිස්සු අතරටත් ගෙනියන එක.... මොකද එහෙම වුනොත් තමා අපිට පුළුවන් වෙන්නේ මේ පිළිබඳව හරි විදියට රටේ මිනිස්සුන්ව දැනුවත් කරලා හරි මාර්ගයේ යන්න... මේ විෂය හරි සංකීර්ණයි/ඒක තේරෙන්නේ ක්ෂේත්‍රයේ ඉන්න අයට විතරයි කියන මතේ මම නැහැ ..... මම බලශක්ති අර්බුදේ ගැන වගේම Sustainability වගේ ඉංග්‍රීසියෙන්ම ඉගෙන ගන්න ඕනේ විෂයන් ගැන සිංහලෙන් ලියන්නේ අන්න ඒ හින්දයි ..... එකට සම(හරක්) ට තරහ ගිහින් බ්ලොග්කාරය කියමින් මම දෙන පණිවිඩේ රාමුවකට කොටු කරන්න හැදුවට මම සැලෙන්නේ නැහැ... සමහරු හිතන් ඉන්නේ මේ විෂයන් සීමිත පිරිසක් අතරේ තියෙන්න ඕනේ කියල ....

උදා (මගේ ලිපි )- 
https://roar.media/.../sustainability-in-sinhala-part-one/
https://roar.media/.../featured/the-sri-lankan-power-crisis/
https://roar.media/sinhala/features/natural-gases/

මූලාශ්‍රය  - ශ්‍රී ලාංකීය බ්ලොග්කරුවන් පිලිබඳ මහා දැනුමැති විදුලි බලාගාර කළමනාකරුවා ඔබෙන් සඟවන සත්‍යය


මම මේ කියන දේවල් තේරුම් ගන්න විදුලි ඉංජිනේරු උපාධියක් අවශ්‍ය නැහැ .... A/L වලට භෞතික විද්‍යාව ( physics) කරලා නැති කෙනෙක් වුනත් O/L විද්‍යාව විෂය තාර්කිකව ඉගෙන ගෙන තියෙනවා නම් මේ කියන දේවල් තේරුම් ගන්න අමාරු නැහැ! ඒකවත් ඉතින් තේරෙන්නේ නැත්තන් ඔය පැල හිටවනවා, ගෙදර සොලර් උණුවතුර එකක් හයි කරගන්නවා වගේ පාරිසරික ක්‍රියාකාරකම් කර කර හිටියට අපේ විරුද්ධත්වයක් නැහැ ....

මේ ඉතින් වාද කරද්දී එකක් මතක තියාගන්න ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයෝ කියන දේවල් ඒ මනුස්සයා ඒ පිලිබඳ expert කෙනෙක් හින්ද - ඒක හේතුවක් කරන් ඒ කියන දේ  බැහැර කරන්න ඕනේ කියල වගේ ගොන් තර්ක නම් දාන්න එපා කරුණා කරලා! 

හරි මූලාශ්‍රයක් දත්තයක් විද්‍යාත්මක කරුණක්  පදනම් කරගෙන තාර්කිකව ගොඩනගන මතයක් විවෘත මනසින් පිළිගන්න - අන්න එහෙමයි දියුණු වෙච්ච රටවල් වල මිනිස්සු!

මම තර්ක කිරීම ගැන ඉතාමත් හොඳ ලිපියක් දැක්ක නිශාන්ත කමලදසයන්ගේ - අපේ සිහින තර්ක විතර්ක – නිශාන්ත කමලදාස

ප.ලි - මේ දවස්වල යන වාදෙකට type කරන ඒවා දානවා මේ වගේ බ්ලොග් පොස්ට් විදියට ... කාටත් දැනගැනීමට! මේවා වාදෙට සම්බන්ධ අය කියෙව්වේ නැතත් බ්ලොග් අවකාශේ අය කියවයි කියන එක මම හොඳින්ම දන්නවා!

බැඳුම්කර මගඩිය හාල් මැස්සෙකි - විදුලි බලාගාර මාෆියාව තල්මසෙකි

ඊයේ දිනයේ අප සරල ජනාධිපති පැවසු ආකාරයට බැඳුම්කර වංචාවේ රජයට පාඩුව රුපියල් බිලියන 8.5 කි. 

බැඳුම්කර වංචාව - රු බිලියන 8.5 

සිල් රෙදි මගඩිය - රු බිලියන 0.6 


ඉහත මගඩි දෙකෙහිම එකතුව රුපියල් බිලියන 10 වත් වන්නේ නැත. 



2017 විදුලි තෙල් බිල - රු බිලියන  80

කෙරවලපිටිය බලාගාරය ප්‍රාග්ධන වියදම දෙගුණයක් බව පෙන්වීම නිසා ගෙවීමට සිදුව ඇති මුදල  - රු බිලියන 46 


(මෙම බලාගාරයේ ගිවිසුමට (PPA - Power Purchase Agreement) අනුව මෙහි ප්‍රාග්ධනය අය කරගන්නේ සාමාන්‍ය පිළිගත් අගය මෙන් දෙගුණයකි. සිංගප්පුරුව, ඔස්ට්‍රලියාවේ පමණක් නොව ඇමෙරිකාවේ එවැනි සංයුක්ත බලාගාරයක් සෑදු විට වැයවන්නේ මේ මුදලින් භාගයකට ආසන්න මුදලකි. මෙය මේ පිළිබඳව අධ්‍යනය කල පිළිගත් දෙස් විදෙස්  විශේෂඥයන් මඩුල්ලක් මගින් සනාථ කොට ඇත (Pathfinder Foundation-Sri Lanka, Economic Consulting Associates-UK, KPMG Sri Lanka). 

අදාළ වාර්තාවට දිගුව - http://www.pucsl.gov.lk/english/wp-content/uploads/2015/01/Final-Report_Web-Publish.pdf

මේ පිළිබඳව කලින් ලිවූ බ්ලොග් සටහන - විදුලි බලාගාර කළමනාකරුවා ඔබෙන් සඟවන සත්‍යය



නමුත් අප විශාල කාලයක් සහ සම්පත් ප්‍රමාණයක් වැය කරමින් සොයන්නේ මෙවැනි ඩීල් ගැන පාඩු වංචා ගැන නොවේය. 

මෙයින් මා අදහස් කරන්නේ සුළු ප්‍රමාණයේ හොරකම් නොසලකා හැරිය යුතු බව නොවේය. මා පවසන්නේ විශාල වශයෙන් සිදුවන පාඩු (නොපෙනී සිදුවන පාඩු) සහ වංචා ගැනත් අප අවධානය යොමු කාල යුතු බවය.

දැන් ඉතින් මෙය සෙව්වේ නැතැයි කියා සරල ජනාධිපතිට බැණලා වැඩක් නැත. ඔහු දුන්නේ ඉල්ලුමකට සැපයුමකි.

අපේ සිතුම් පැතුම් සරලය. අප අවධානය යොමු කරන්නේ සරල කරැණු වලටය. අපේ ජනාධිපති ද සරල මිනිසෙකි. එබැවින් අප ඉල්ලන්නේ සරල හොරකම් ගැන සොයන මෙන්ය. 

හාල් මැස්සන් තෙල් දැමු විට රසය - එහි විවාදයක් නැත. නමුත් තල් මසුන්ද අල්ලාගත යුතුය. 


මේවා සරල කොට හැමෝටම තේරෙන්නට ලිව්ව විට, ඩීසල් විදුලි බලාගාර කළමනාකරු අපට පහර දෙන්නට එන්නේ ධම්මපද ගාථාව කුත් රැගෙනය. ඔවුන්ට අනුව "මේ විෂයන් ඉතාමත් සංකීර්ණය. ඒවා අනෙක් අයට තේරෙන්නේ නැත. විදුලි බලාගාරයෙන් පඩි ගන්නා අය පමණක් මේවා ගැන කථා කල යුතුය. විදුලි ඉංජිනේරුවෙක් බ්ලොග් ලිව්වොත් ඔහුට විදුලි පද්ධතිය ගැන තේරෙන්නේද නැත. එවිට ඔහු නිකම්ම නිකම් බ්ලොග්කාරයෙකි. 2015 මුල් භාගයේ විදුලි ඒකකයක් රු. 45 කට විකිණු බව කියූ සියලුම රාජ්‍ය වාර්තාද වැරදිය " 

මේ ඩිසල් මාෆියාවයි! මේවා ගැන කථා කලොත් ඔවුන් අපට පහර දෙන්නේ එසේය!

සමබර ආහාර වේලක් දරුවාට නිසි අධ්‍යාපනයක් දීමට නොහැකි මිනිසුන්ගේ බදු සල්ලි සොරා ගැනීමට ඔවුන්ට අයිතියක් ඇති බව ඔවුන්ගේ විශ්වාසයයි. 

අප කාන්තාවන් අපනයනය කොට ඩීසල් ආනයනය කරමු!

ශ්‍රී ලාංකීය බ්ලොග්කරුවන් පිලිබඳ මහා දැනුමැති විදුලි බලාගාර කළමනාකරුවා ඔබෙන් සඟවන සත්‍යය

 "ස්වභාවික වායු බලාගාර බෝඩ් සහිතව ඩීසල් බලාගාර" ඉදිකොට මහජන මුදල් ගරාගැනීම සම්බන්ධයෙන් තව දුරටත් විග්‍රහ කොට රචිත ලියවිල්ල මෙම බ්ලොග් අඩවියෙත් ශ්‍රී ලංකා ඉංජිනේරු ආයතනයේ  සඟරාවේත් (SLEN  - Sri Lanka Engineering News) පලවීම නිසා කෙරවලපිටිය බලාගාරයේ විදුලි ඒකකයක් 2015 වර්ෂයේ රුපියල් 45 ක් වැනි ඉහල මුදලකට (ඉහල මුදලක් යි පැවසුවේ 2015 වසරේ ලං. වි. ම ඒකකයක් විකුණුවේ රු . 15.94 ක සාමාන්‍ය අගයකට නිසාය) විකිණීම සරල සිංහලෙන් පැවසීම ගැන උරණ වූ එම බලාගාරයේ කළමනාකරු මා වෙත පිළිතුරු ලිපියක් එවන්නට යෙදුනි. එයට මා විසින් පළකළ පිළිතුරු ලිපියට අදාල සඟරාවේත් පළවීමෙන් පසු නැවතත් මා වෙත පිළිතුරු ලිපියක් ඒවා තිබුණි. 

එම පිළිතුරු ලිපිය දුටු විට මා හට ඇති වුයේ විමිතියකි. මන්ද එම බලාගාර කළමනාකරුවා පිලිබඳ ඇති ශ්‍රී ලාංකීය බ්ලොග්කරුවන් පිලිබඳ ඇති මහා දැනුම සම්බන්ධයෙනි. 

එයින් කීපයක් පහත උපුටා දක්වා ඇත. 

"

"
මේ කිහිපයක් පමණි. ඔහු සියලුම බ්ලොග් රචකයන්ගේ දැනුම, නොදැනුම, සංයමය පමණක් නොව බ්ලොග් කරුවන් කප්පම් ගැනීම ගැනද සොයාගෙන ඇත. එම ලිපිය දිගටම කියවීමෙන් ඔබට තවත් ඒ පිලිබඳ ලියුම්කරුගේ හිතේ ඇති කල්පිතය තේරුම් ගත හැක. 

එයට පිළිතුරු ලිපියක් මා විසින් SLEN කතෘ වෙත යවන ලද අතර සුපුරුදු පරිදි බ්ලොග් අවකාශයේ සංවාදය ගෙන යෑමට එම පිළිතුර මෙහිද සටහන් කර තබන්නෙමි.


පිළිතුරු ලිපියට ප්‍රවේශයක් ලෙස ඉහත ලියුම්කරු පුනපුනා පවසන පරිදි සංයුක්ත බලාගාර (CCGT  - Combined Cycle Gas Turbine) වනාහි අනන්‍ය තාක්ෂණයකි - එහි වාදයක් නොමැත. එබැවින් ලංකාවේ ඇති තවත් එවැනිම විදුලි බලාගාරයක් වන AES කැලණිතිස්ස බලාගාරයේ සහ කෙරවලපිටිය බලාගාරයේ (Westcoast Powerplant ) අදාල ප්‍රාග්ධන ආයෝජනය අය කරගැනීමේ සාධකය වන Capital Cost Recovery Rate (CCRR) සංසන්දනය කර බලමු. 

මූලාශ්‍රය - අදාළ PPA සහ ඒ පිලිබඳ 2014 කරන ලද අධ්‍යයන වාර්තාව (Pathfinder Foundation-Sri Lanka, Economic Consulting Associates-UK, KPMG Sri Lanka විසින්)

AES බලාගාරයේ එක් කිලෝවොට් එකක් සඳහා ධාරිතා මිල ඒ බලාගාරයේ ගිවිසුමට (PPA) අනුව 643US$/kW වන අතර එම ගිවිසුම සකස් කරන ලද 2000 වර්ෂයේ එම අගය 2014 වර්ෂය සඳහා සකස් කල විට 1190US$/kW අගය ලැබේ (ප්‍රාග්ධන වියදම් වල වැඩිවීම සහ මුල්‍ය අවප්‍රමාණ වීම් සකස් කල විට). එම 1190US$/kW අගය වනාහි කෙරවලපිටිය බලාගාරයේ 2021US$/kW සමග සංසන්දනය කළහැකි අගයකි. 

මෙම බලාගාර දෙකම එකම තාක්ෂණයක් ඇති අතර එක හා සමාන විදුලි විකිණීමේ ගිවිසුම් ව්‍යුහයක් (PPA Structures) ඇත. බලාගාර දෙකම ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේය. එසේනම් AES බලාගාරයේ CCRR අගය මෙන් 3 ගුණයකට වැඩි මුදලක් නැතහොත් 2014 වර්ෂයට සාධනය කරන ලද අගය මෙන් දෙගුණයකට ආසන්න මුදලක් කෙරවලපිටිය බලාගාරය වෙනුවෙන් මහජන මුදලින් ගෙවන්නේ කුමක් නිසාද? කුමන හේතුවක් නිසාද?


මෙය තව දුරටත් පැහැදිලි කරගැනීමට කෙරවලපිටිය බලාගාරයේ ප්‍රාග්ධන වියදම (PPA ගිවිසුමට යොදාගත් අගය)  ලෝකයේ වෙනත් පිළිගත් බලාගාර/අධ්‍යයන වල ඇති ප්‍රාග්ධන වියදමත් සමග සන්සන්ධනය කර බලමු. 

මූලාශ්‍රය - ඉහත සඳහන් පරිදි

කෙරවලපිටිය බලාගාරය පමණක් එම බලාගාරයේ විදුලිය මිලදීගැනීමේ ගිවිසුමට අනුව එහි ප්‍රාග්ධන වියදම ඉහත අගයන්ගේ සාමාන්‍ය අගය (පිළිගත් ජාත්‍යන්තර අගයන්) මෙන් දෙගුණයක අගයක් එනම් 2000 US$/kW වලට වැඩි අගයක් ගනී. මෙය සිදුවී ඇත්තේ කෙසේද යැයි එම බලාගාර කළමනාකරු මීළඟ පිළිතුරු ලිපියෙන් පාඨකයන්ව දැනුවත් කරණු ඇතැයි අප උදක්ම බලාපොරොත්තු වෙමු! එය තවත් “තමා පමණක් නිවැරදි  සහ ඉහත සඳහන් ලොව පිළිගත් විශේෂඥයන්/අධ්‍යයන සමාගම් සියල්ලම වැරදි යි” වෘත්තිකයෙකුට තරම් නොවන තර්කයක් නොවණු ඇතැයි අප බලාපොරොත්තු වෙමු. 

පිටු 8 පුරා තමා තුල ඇති තර්කයේ අසමත් බවත්, තමා පමණක් නිවැරදි අනෙකුත් සියලුම දෙනා වැරදි බවත් (ඔහුට අනුව PUCSL වාර්තාව පමණක් නොව මහා බැංකු වාර්තාවද වැරදිය - ඔහු එතරම් ආර්ථික විශේෂඥයෙකි ) පෙන්වීමට උත්සාහ කර ඇත.

මීට උදාහරණ - උපුටාගත්තේ කෙරවලපිටිය කළමනාකරුගේ ලිපියෙනි 
"

"

සංකීර්ණ බව පවසා ප්‍රශ්නයෙන් පැනයාම

පිළිතුරු ලිපිය පුරා ඇති අනෙක් කරුණ වන්නේ මෙම විදුලි බලාගාර පිලිබඳ විෂය ඉතා සංකීර්ණ විෂයක් බවකි. මා විසින් මෙම බ්ලොග් අඩවියේ මෙම තාක්ෂණික කරුණු සරල ලෙස විග්‍රහ කොට සාමාන්‍ය පාඨකයන්ටත් ගම්‍ය වන ලෙස කරුණු ඉදිරිපත් කර තිබීම නොමනා ක්‍රියාවක් ලෙස ඔහුගේ ලිපිය පුරා ලියා ඇත.

උ.දා  -

“

තර්කයක් ගොඩ නැගීමේ මූලික සංකල්පවත් නොදන්නා බව මැනවින් පෙන්වා ඇති ලියුම්කරු ඔහුගේ  මතයන් (opinion), දත්තයන් (facts) ලෙස සමාජ ගත කිරීමට අසාර්ථක උත්සාහයක යෙදී ඇත. ඒ සඳහා ඔහුගේ එක් හේතුවක් වන්නේ මේවා ඉතා සංකීර්ණ විෂයන් බවකි. හොඳින් විෂය අවබෝධ කරගත්තෙකුට එය සරල ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම කල හැකි සහ කර ඇති කටයුත්තකි. මා තාක්ෂණික කරුණු පිලිබඳ සිංහලෙන් බ්ලොග් ලියන්නේත් වෙනත් සිංහල මාධ්‍ය වලට ලියන්නෙත්,  විද්‍යාව හා තාක්ෂණ දැනුම සම්ප්රෙශනයේදී භාෂාව බාධකයක් නොවිය යුතුය යන අරමුණෙනි.

සාරාංශය 

සමස්ථයක්  ලෙස මේ විදුලි බලාගාර කලමනකරුගේ  තර්ක කිරීම මෙවැනි දෙයකට සමාන කල හැකිය. ගමක බසයක් ධාවනය කරන රියදුරු සිතා සිටින්නේ බසය ගැන ඔහු සියල්ල දන්නා බවත් එහි යාන්ත්‍රික ක්‍රියාකාරිත්වය පමණක් නොව රටේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය ගමන් කල යුත්තේ කුමන දිශාවටද යන්නටද ඔහුට මානා අවබෝධයක් ඇති බවය. 

ඔහුට අනුව බස් රථය නිෂ්පාදනය කල සමාගමේ Design Engineer ටත් රටේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ විෂය ප්‍රවීනයනුත් (Transportation & Traffic analysers) ඔහු තරම් දැනුවත් නැත. එම රියදුරු සිටින්නේ ඔහුගේ ලෝකයේය - තෙල් වතුර බලා බස් රථය දිවීමත් එය කැඩුණු විට අමතර උපාංගයක් (spare part ) එකක් දමා සාදා ගැනීමත් කාල වෙලාවට අවශ්‍ය නඩත්තුව (scheduled maintenance) කිරීමටත් වඩා පරිණත දෙයක් නැත. 

මීට සමාන උදාහරණ කිහිපයක් -  උපුටා ගත්තේ යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු තරිඳු ගේ පිළිතුරු ලිපියෙනි 

"

"

දිනපතා බස් රථ රියදුරු යන පාරේ දකින දේ අනුව ඔහු ගන්නා නිගමන අනුව රටේම ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය වෙනස් කල යුතු බව සිතයි (ඔහුට අනුව දුම්රිය (metro/express train etc) අවශ්‍ය නැත. බස් රථ ධාවනය කරන්නේ ඉතාමත් ලාභයට සමාජ සත්කාරයක් ලෙසය) - ඒ බස් රථ රියදුරුගේ ලෝකයයි. එම බස්රථ රියදුරු සිතන්නේ ඔහු තරම් විෂය පිලිබඳ දනුවත්තෙකු නොමැති බවය - මෙම ලියුම්කරුගේ ඉහත ප්‍රකාශයත් එවැනිය. 

මේ වනාහි මෙම විදුලි බලාගාර මාෆියාවේ තරමයි. පිළිතුරු දෙන අයුරුයි! කෙසේ නමුත් අවසානයේ ධම්ම පද ගාථාවක් දමා සම්ප්‍රදායික ක්‍රමයෙන් තමා උතුම් බව පෙන්වීමටද මොහු අමතක කර නැත.

කරන්ට් එක වැදුනොත් මැරෙනවාද?

කරන්ට් එක වැදුනොත් මැරෙනවද? නැද්ද?

 අද මේ ලෑස්ති වෙන්නේ ඒ ගැන කථා කරන්න!

ඔබටත් මටත්  අත් වැරදීමකින් විදුලිය සැර නැත්නම් කරන්ට් එක වැදුනත් මේ වැඩේ තවත් ප්‍රයෝජන  තියෙනවා. 

උදා - වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ක්‍රමයක් ලෙස (Electroconvulsive Therapy (ECT))
නතර වූ හදවතක් නැවත ක්‍රියා කරවීමට ගැනීම (defibrillator මගින්)

ඉස්සුවේ මෙතනින් 

හැබැයි අද කතා කරන්නේ කරන්ට් එක වැදිලා මැරෙන එක ගැන. ඒක පටන් ගන්න හොඳම තැන තමා, 

විදුලි පුටුවක් - ඉස්සුවේ මෙතනින් 

විදුලි පුටුවේ කථාව 

විදුලි පුටුවක ඉන්දවා මිනිසුන් මරණයට පත්කළ හැකි බවට මුලින්ම අදහසක් ආවේ ඇල්බට් සවුත්වික් නැමැති දන්ත වෛද්‍ය වරයාටය. ඔහුට මේ අපූරු වුණත් ගෝත්‍රික අදහස ආවේ දිනක් බීමත් පුද්ගලයකු විදුලි ජනක යන්ත්‍රයක අග්‍ර දෙක අල්ලාගෙන "වේදනා රහිත (painless )" (ඔහු විසින් උපකල්පනය කෙරු ආකාරයට) මරණයක් කරා ගොස් ඇති බව දැකීමෙනි. එකළ පැවති වේදනාව අඩුම මරණය ලඟා කරදුන් ක්‍රමවේදය විදියට සැලකුණේ එල්ලා මැරීම වුවත් සමහර අවස්ථාවල එසේ එල්ලන පුද්ගලයා මරණයට පත්වීමට විනාඩි 30ක පමණ කාලයක් ගත වුණා . මේ නිසා මානුෂීය ලෙස මරණීය දණ්ඩනය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ උවමනාවක් තිබු අතර විදුලි පුටුව මේ සඳහා යොදාගැනීමට තීරණය කෙරුණා. 

විදුලි පුටුවේදී සිදුවන්නේ ඉලෙක්ට්‍රොඩ දෙකක් - එකක් හිසට සහ අනෙක කකුලට තබා හදවත හරහා විදුලි ධාරාවක් හදවත අකර්මන්‍ය වෙන තෙක් යැවීමයි. 

1890 වර්ෂයේ අගෝස්තු 6 වැනි දින මෙසේ විදුලි පුටුවකින් මරණීය දණ්ඩනයට ලක්වූ ප්‍රථම පුද්ගලයා වන්නේ විලියම් කෙම්ලර් නමැති පුද්ගලයාය. මොහු තමාගේ පෙම්වතිය (හරියටම කිව්වොත් පොරගේ Mistress) පොරොවකින් පහරදී මරාදැමීමට වරදකරු වී සිටි අයෙක්.  නමුත් මෙම ප්‍රථම අවස්ථාව සුන්දර එකක් නොවීය. වෝල්ට් 1000 තත්පර 17 පුරා ඇල්ලු අතර එය අවසානයේ ඔහුගේ හුස්ම වැටෙන බව පෙනුණු බැවින් තවත් වතාවක් විදුලිය ඇල්ලීමට තීරණය කෙරුණි. දෙවනි වතාවේ වෝල්ට් 2000 ක් අල්ලන ලද අතර මේ ක්‍රියාව අවසානයේ සිරුරෙන් රුධිරය ගැලීමත් ඔහුගේ හිස සහ ශරීරය පිලිස්සී එම ගඳ අවට පැතිරීමත් සිදු වුණා . අවසානයේ මොහුගේ සිරුර ගිණි ගත් බවත් සඳහන්. දෙවතාවක් විදුලිය අල්ලා සිරුර ගිණි ගැනීමෙන් පසු එය නිවුණු පසු එහි සිටි වෛද්‍යවරයා සිරුර පරීක්ෂා කොට කෙම්ලර් මිය ගිය බව දැන්වුවා. 

ප්‍රථම විදුලි පුටුවේ සිතුවමක් - Source :time.com 

ඇත්තටම මෙසේ මරණීය දණ්ඩනය ලබාදීමට විදුලිය යොදාගැනීමට තවත් එක් ව්‍යාපාරික හේතුවක්ද පසු පස තිබුණා. තෝමස් අල්වා එඩිසන් (විදුලි බුබුලේ නිර්මාතෘ) විසින් සොයාගත් සරල ධාරවත් (DC - Direct Current) , නිකොලා ටෙස්ලා විසින් සොයාගත් ප්‍රත්‍යවර්ත ධාරාවත්  (AC - Alternating Current) අතර තිබු වෙළඳ යුද්දයත් මෙයට හේතුවක් වුණා (WAR of CURRENTS). මෙහිදී වැඩි දේශපාලන හා ව්‍යාපාරික බලයක් තිබු  එඩිසන් විසින් මහජනයාට ප්‍රත්‍යවර්ත ධාරාව අනතුරු දායක බව පෙන්වීමට ප්‍රථම විදුලි පුටුව සඳහා යොදාගත්තේ AC හෙවත් ප්‍රත්‍යවර්ත ධාරාවයි. එඩිසන් විසින් උසාවියට ඒත්තු ගැන්වුයේ සහ පොරොන්දු වුයේ AC ධාරාව මගින් වේදනා රහිත මරණයක් ලබාගත හැකි බවයි. එහෙත් සිදුවුවේ අනිකක්!  

කෙම්ලර්ගේ වේදනාකාරී මරණයෙන් පසු තමන්ගේ උත්සාහය අත් නොහැරී එඩිසන් ඉන්පසු කරේ සර්කස් එකක සිටි අලියෙකු (ටොප්සි) ප්‍රසිද්ධියේ විදුලිය සැර (AC ) වද්දා මරණයට පත් කිරීමයි. අඩි 10 උසැති ටොප්සි  ඇත්ගොව්වන් 3 දෙනෙකු අවුරුදු 3 තුලදී මරාදමා තිබු බැවින් ටොප්සි නරඹන්නන්ට අවදානම් බැවින් මරණයට පත්කිරීමට ටොප්සිගේ අයිතිකරුවන් තීරණය කරන ලදී. මුලදී ටොප්සි ප්‍රසිද්ධියේ එල්ලා මැරීමට තීරණය කලත් සත්ව හිංසා ක්‍රියාකරුවන්ගේ විරෝධය හමුවේ මොවුන් විදුලි සැර වැදීමේ ක්‍රමයට යොමු වුණා. මෙසේ කලේ ටොප්සි එල්ලා මැරීමට විශාල අට්ටාලයකුත් සදා තිබියදී (මූලාශ්‍රය) - අලියෙක්? එල්ලුවා ?😱 ඔව් අලියෝ එල්ලලා මැරුවා ඒ කාලේ. 

මේරි නමැති සර්කස් අලියා ගේ අවසානේ (ඉස්සුවේ මෙතනින්)

කෙසේ වෙතත් මේ ටොප්සි ගේ විදුලි මරණයට එඩිසන්ගේ දායකත්වයක් නොමැති බවත් ඔහු මෙය වීඩියෝ කොට ප්‍රත්‍යවර්ථ ධාරාවේ (AC) ඇති අනතුරුදායක බව පෙන්නීමට ප්‍රසිද්ධ කල බවටත් මතයක් තිබේ. නමුත් බොහෝ මූලාශ්‍ර පවසන්නේ එඩිසන් මේ සඳහා තාක්ෂණික දායකත්වය ලබා දුන් බවයි. කෙසේ වෙතත් කෙම්ලර්ගේ සිද්ධියෙන් උගත් පාඩමෙන් (උගත් පාඩම් කොමිසමක් තිබ්බද මන්ද) බැරි වෙලාවත් මේ විදුලි වැඩේ ගැස්සුනොත් අලියා මැරෙන්ඩ කියල ටොප්සි ට සයනයිඩ් දාපු කැරට් කවල තිබ්බේ. කැමති නම් මේ වීඩියෝව බලන්ඩ පහලින්. අකමැති නම් ඊළඟ ටික කියවන්න.

මේ AC හා DC අතර යුද්ධයේ අවසානයේ නිකොලා ටෙස්ලා විසින් සොයාගත් AC තාක්ෂනය වඩා සුපිරි තාක්ෂණයක් බව කාලයත් සමග ඔප්පු වුණා. නමුත් එඩිසන් ධනවතෙකු ලෙස මිය ගියත් ටෙස්ලා මිය ගියේ දුප්පතෙකු ලෙස තනිවම ලෝකයේ වැඩි අවධානයක් නැතුවයි.  නිකොලා ටෙස්ලාට ඉතිහාසයේ හරි තැන තාමත් හිමි වී නැහැ. මේකට ව්‍යාපාරික හේතු වගේම දේශපාලනික හේතුත් බලපෑවා  (උ.දා . රේඩියෝව සම්බන්ධ පේටන්ට් අර්බුදය)


පසු කලෙක මේ විදුලි පුටුව තාක්ෂණිකව දියුණු කරන ලද අතර එහි හිඳවා මරණය කැඳවීම බලසිටින්නන්ට අප්‍රසන්නතාවය අඩු කෙරෙණු ලැබුවා. නමුත් ඉතින් එහි හිඳ ගන්නා පුද්ගලයා විඳින වේදනාව නම් විවාදයට තුඩු දෙන කාරණයක් . 

දැන් එමු ප්‍රධාන මාතෘකාවට ....

විදුලි සැර වැදුණු විට අපට වෙන්නේ ?

මෙහිදී සිදුවන්නේ විදුලි ධාරාවක් අප ශරීරය හරහා ගමන් කිරීමයි. 

මරණය කැඳවන්නේ වොල්ටීයතාවයද?

නැහැ... ඔබට මරණය කැඳවන්නේ ඔබගේ සිරුර හරහා යන ධාරාවයි. නමුත් බොහෝ විට සමාජයේ පිළිගැනීම තිබෙන්නේ අධි වෝල්ටීයතාවය (high voltage) මරණය කැඳවන බවයි (උ. දා  - අධි වෝල්ටීයතා විදුලි රැහැනක් ඇල්ලු තරුණයෙකු මරුට - ප්‍රවෘතියක්). අධි වොල්ටීයතවයකට ලක් වුවත් ඔබ සිරුර හරහා අවශ්‍ය ධාරාව අවශ්‍ය කාල පරාසය තුල ගමන්කරේ නැත්නම් මරණය කැඳවන්නේ නැත. 

විවිධ ධාරාවන්ගෙන් සිදුවන හානි (මූලාශ්‍රය)

ඉහත සටහනේ ධාරාව ඇති නමුත් වෝල්ටීයතාව දක්වා නැත. එයට හේතුව සිරුරට දැනීමක් හෝ හානියක් සිදුවන්නේ ධාරාව නිසයි. 

ධාරාව වැඩි වීමත් සමග සිරුර අවස්ථා කිහිපයක් පසු කරනවා.

රත්වූ යමක් ඇල්ලුවහම අත ගත්තත් කරන්ට් එක වදිද්දී  බැරි ඇයි ?

අපේ ශරීරයේ අවයව සහ මොලය අතර සන්නිවේදනය සිදුවන්නේ විදුලි සංඥා මගින් (ඔය රත් වෙච්ච දෙයක් අල්ලපුවහම අපේ ඇත එතෙනින් ඉවත් වෙන්න මොලේ සම්බන්ධයක් නැහැ - අනුච්චනුගත ක්‍රියා :ස්නායු පද්ධතියෙන් දක්වනවා මොලේ සම්බන්ධයක් නැතුව. හැබැයි සන්නිවේදනයට විදුලි සංඥා හුවමාරු වෙනවා ). මේ අපේ ඇඟේ තියෙන විදුලි සංඥා මිලිවෝල්ට් 10 සිට 100 දක්වා පරාසයක විහිදෙනවා. නමුත් අපේ ගෙදරට එන විදුලි ධාරාව වෝල්ට් 230 (AC) නැත්නම් මිලිවෝල්ට් 230,000ක  විශාල අගයක් ගන්නවා. ඉතින් මේ වොල්ටියතාවෙන් සංඥාවක් ශරීරයට ගියපුවහම අර අවයව අතරේ සන්නිවේදනයට බාධා වෙන එක අහන්ඩත් දෙයක් නෙවෙයි නේ?

සාමාන්‍යයෙන් මිලි ඇම්පියර් 10 ඉකුත්වන ධාරාවක් ශරීරය හරහා යන විට ඔබට එම සන්නායකය  අතහැරීමට නොහැකි වෙනවා. මේ ධාරාව හඳුන්වන්නේ - Let Go current එහෙමත් නැත්නම් Freezing current නමින්. ධාරාව විසන්ධි වෙන තෙක් මේක අල්ලන් ඉන්නවා - අත අරින්ඩ බැහැ ... ස්නායු පද්ධතියට මේ සිද්ධියට ප්‍රතිචාර දක්වන්නවත් හරි සංවේදනයක් ලබාගැනීමටත් නොහැකි වෙනවා...  කොහොමත් කරන්ට් එක වදිද්දී වදින පුද්ගලයා වික්ෂිප්ත වෙනවා... 

මෙහි වැදගත් අවස්ථාවක් තමා  Ventricular Fibrillation කියන තත්වය. මිලිඇම්පියර් 30 ඉකුත්වන ධාරාවක් හදවත හරහා යන විට හදවත සාමාන්‍ය රිද්මයෙන් බැහැරව ගැහෙන්නට ගන්නවා. මෙය ඉතාමත් බරපතල තත්වයක් වන අතර බොහෝ විට මේ ක්‍රියාව අවසානයේ හදවත නතර වෙනවා. 

ගෙදරදී විදුලි සැර වැදුනොත්.

මෙහිදී නිවැරදිව නිවසේ විදුලි පරිපථ සකසා ඇත්නම් ට්‍රිප් එක (හරියටම කිව්වොත් RCCB (Residual  Current Circuit Breaker) එක) ක්‍රියාත්මක වී ධාරාව විසංදි කරනවා (සෑම විටම නොවේ - බොහෝ විට). සාමාන්‍යයෙන් නිවසක භාවිත කරන ට්‍රිප් එක මිලිඇම්පියර් 30කදී ( මිලි ඇම්පියර් 1000 = ඇම්පියර් 1) ට්‍රිප් වෙනවා. මේකට හේතුව වැඩුණු සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකුගේ හදවත හරහා හානියකින් තොරව යා හැකි ධාරාව විදියට සැලකෙන්නේ මිලි ඇම්පියර් 30 නිසා (Ventricular Fibrillation තත්වය ඇති නොකර).  මේ  අගය පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයට වෙනස් - 30 කියන්නේ සාමාන්‍ය ප්‍රවේශම් සහගත (with safety margin)අගයයි. 

ඉහත සිද්ධිය සිදුවන්නේ එනම් ට්‍රිප් වන්නේ ඔබේ ශරීරය හරහා ධාරාව භූගත (earth) වුනොත් පමණි. බොහෝ විට සිදුවන්නේ අප පොළොවේ සිටගෙන සිටින විට ලයිව් වයර් එක (live wire - සක්‍රිය කම්බිය ) එක ඇල්ලීමෙන් විදුලිය සැර වැදීමය. එවිට ට්‍රිප් එක (නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක වන) ඔබව බේරා ගනු ඇත. 

නමුත් කරන්ට් එක වදින තවත් විදියක් තිබෙනවා - එනම් live වයර් එකයි උදාසීන (neutral ) වයර් එකයි දෙක අත් දෙකෙන් අල්ලා ගැනීම. මේ අවස්ථාවේදී ට්‍රිප් ස්විච් එක ඔබේ ගැලවීමට එන්නේ නැත. ඔබ විදුලි පුටුවක වාඩි වූවාක් හා සමාන අවස්ථාවකට පත්වෙනු ඇත. මෙයට හේතුව ට්‍රිප් ස්විච් එක වැඩ කරන්නේ live වයර් එකෙන් පිට වන ධාරවත් neutral වයර් එකෙන් ආපසු එන ධාරවත් අතර වෙනසක් (30 මිලි ඇම්පියර් ) තිබුනොත් පමණි. 

ඔය ගෙදර තියෙන ට්‍රිප් ස්විච් එක හරියට වැඩ කරනවද බලන්නේ කොහොමද?

ට්‍රිප් එකේ තියෙන TEST බොත්තම මාසෙකට සැරයක්වත් ඔබල බලන එක වටිනවා... මොකද ඉතින් ඕක ඕනේ වෙලාවට වැඩ නැත්තන් ඉතින් වැඩක් නැහැ නේ...

සමහර ඒවගේ මේක ටිකක් පොඩියට තියෙන්නේ.

මේ උපකරණය ඔබෙත් ඔබේ ගෙදර ඉන්න ඔබේ ආදරණීය අයගෙත් ආරක්ෂකයෙක් හින්ද මේක දාද්දි හොඳ එකක් දාන්නත් මේකේ ක්‍රියාකාරිත්වය කාලෙන් කාලෙට පරීක්ෂා කරන්නත් අමතක කරන්න එපා - බොහොම වැදගත්!

එතකොට ප්‍රශ්නෙට උත්තරේ - කරන්ට් එක වැදුනොත් මැරෙනවාද? 

මේකට උත්තරෙත් හරියට වාහනේකට හැප්පුනොත් මැරෙනවද නැද්ද වගේ කියල තේරෙන්න ඇති කියල මම හිතනවා! අවස්ථාව අනුව වෙනස් වෙනවා (case by case තමා හිතන්න ඕනේ).

කොහොම වුනත් විදුලි සැර වැදීම ගැන ඔබ හොඳ අවබෝධයක් ගන්න ඇතැයි සිතනවා! 

තව එකක් - විදුලිය සැර වැදිලා මැරෙන තවත් විදියක් තියෙනවා - හෙණ ගහල .. ඒක ගැන ලිව්වොත් මේක පොතක් වෙනවා! අදට නවතිනවා! ජය!

ඉස්සුවේ මෙතනින්