Sunday, February 26, 2017

මොකටද බොලව් ගල් අඟුරු බලාගාර? දන්නේ නැද්ද සූර්ය, සුලන් බලාගාර ගැන??







හැමෝම දන්නවා ගල් අඟුරු වල තියෙන පාරසරික ප්‍රශ්න ගැන හා එකට තියෙන විරෝධේ ..... ඉතින් අපේ අදාළ බලධාරීන් විශේෂයෙන් මේ ක්ෂේත්‍රය පිලිබඳ දැනුවත් අය මොකෝ මේ ගල් අඟුරු පස්සෙම දුවන්නේ? ඇයි මේ පරිසරවෙදියෝයි මේකට විරුද්ධව කෑ ගහන අය කියන විදියට පුනර්ජනනීය බලශක්තියට යන්නේ නැත්තේ? අද කථා කරන්නේ ඒක ගැන සරලව! උඩ තියෙන බහිරව රූපේ නැත්තම් වාමන රුපෙට මේකට අදාළ වෙන්නේ කොහොමද කියල පසුවට විස්තර කරන්නන්.....


ලංකාවේ දෛනික විදුලි ඉල්ලුම වෙනස් වෙන ආකාරය 




ඉහත ප්‍රස්ථාරෙන් පේනවා ඇති ආකාරයට අසන්න වශයෙන් මෙගාවොට් 1000 ක BASELOAD එකක් එහෙමත් නැත්තම් පාදක ඉල්ලුමක් තියෙනවා ... ඒ ඉල්ලුම උඩට තව දවසේ වෙලාව අනුව විචල්‍ය ඉල්ලුමක් එකතු වෙලා අපේ ජාතික විදුලි ඉල්ලුම (Total Demand ) හැදෙනවා!

මේ baseload එක දවස පුරා ඒකාකාරව ස්ථායීව සැපයිය යුතුයි... නැත්තන් විදුලි පද්ධතිය බිඳ වැටෙනවා.....



උදාහරණයක් අරන් බලමු!


මම මේකට උදාහරණයක් විදියට ගන්නේ මගේ මිත්‍ර චමිල් එදිරිමුණි මුහුණු පොතේ ලියපු කොමෙන්ටුවකින් ගත්ත අදහසක්... මමත් කාලයක් තිස්සේ උදාහරණයක් හිත හිත හිටියත් හරියන එකක් හම්බ වුනේ චමිල් ගෙන්... ඉතින් මේකට වස්තු බීජය දීමේ සම්පූර්ණ ගෞරවය ඔහු සතුයි.

හිතන්න අපිට කොළඹ සිට යාපනය බලා යන්න පුළුවන් ප්‍රවාහන ක්‍රම විශාල ප්‍රමාණයක් තිබෙනවා. නමුත් ඉතා ඉක්මනින් අඩු මුදලට යන්න අවශ්‍ය නම් අපි යන්න ඕනේ කෝච්චියේ . කෝච්චියේ මේකේ විශාලම දුර ප්‍රමාණය ගිහිල්ලා බැස්සම යාපනය නගරයේ හා ඒ අවට කරක් ගහන්න ඕනේ නම් හොදම දේ තමයි එක්කෝ ත්‍රිවිල් නැත්තම් බයිසිකලේ. ඒ වගේම ඇවිදින්නත් අවශ්‍ය වන වෙලාවල් තියෙනවා. (මෙහිදී බස් උපරිම ප්‍රමාණයට පාරට දමා ඇති බව උපකල්පනය කරන්න.... හරියට අපේ රටේ හදන්ඩ පුළුවන් මහා පරිමාණ ජල විදුලි බලාගාර ඔක්කොම හදල තියෙනවා වගේ)

අපේ විදුලි පද්ධතිය ගත්තොත් මේ කෝච්චියේ යන ගමන හරියට ගල් අඟුරු බලාගරේ වගේ - Baseload එක.... එහෙමත් නැත්තන් අඩු වෑයමක් දාල අඩු පිරිවැයකින් ලොකු දුරක් කරදරයක් නැතුව යන ගමන.....කොළඹ ඉඳන් යාපනේ නගරෙට යන ගමන....

ඊට පස්සේ ඔය වටේ පිටේ ඇවිදින එක කරන්ඩ පුළුවන් - බයිසිකලේ, ත්‍රීරෝද රථය හා ඇවිදීම --- මේවා සමාන කරන්ඩ පුළුවන්  සුලන්, සූර්ය, කුඩා පරිමාණ ජල වගේ විදුලි බලාගාර වලට...

ඉතින් අපේ මේ ගමන යන්ඩ මේ හැම ප්‍රවාහන ක්‍රමයක්ම අවශ්‍යයි. මේ හැම ක්‍රමයේම තියෙන තාක්ෂණිකව ප්‍රබල තැන් වගේම දුර්වල තැන් (අඩු පාඩු) ගැන අවබෝධෙන් අපි ප්‍රවාහන මාධ්‍යය තෝරාගත යුතුයි.




අනික් ක්‍රමේ 

නැත්තන් ඉතින් හිතල බලන්ඩකෝ - මෙන්න මේ වගේ කතන්දරයක්..... අපිට දැන උගත් උපදේශකයෙක් ඇවිත් කියනවා දුම්රියේ යන්ඩ එපා යාපනේ ... පලයල්ලා බයිසිකලයක් පැදගෙන...... බයිසිකලේට මූලික වියදම (ප්‍රාග්ධන වියදම විතරයි) නඩත්තු වියදම ඉතාමත් අඩුයි.... ඉන්ධන වියදමක් ඇත්තෙම නැහැ.....

ඉතින් මෙහෙම බයිසිකලේ පැදගෙන කොළඹ ඉඳන් යාපනේට යමු කියල කියද්දී අපි ඕකට තව වතුර පොහොර දානවා මෙන්න මේ වගේ - 

"බලන්න මිත්‍රවරුනි එහෙම බයිසිකලේ පැදගෙන කොළඹ ඉඳන් යාපනේට යද්දී අපේ ශරීරය හොඳට ව්‍යායාම වෙනවා.... අපේ කොලෙස්ටරෝල්, අධි රුධිර පීඩනය අඩු වෙනවා.... අනික් එක සහෝදරවරුනි අපිට මේකට කිසිම ඉන්ධන වියදමක් යන්නේ නැහැ ......බලන්ඩ අපි කොච්චර මුදලක් ඉතුරු කරනවද. අනික් එක පිටරටට ඉන්ධන වෙනුවෙන් ඇදිල යන විදේශ විනිමය කොච්චර ඉතුරු වෙනවද?.. අනික් එක පරිසරයට කිසිම හානියක් වෙන්නේ නැහැ... කිසිම විෂ වායුවක් පිට වෙන්නේ නැහැ ...අපිට පුළුවන් ගමන යද්දී වට පිට බලාගෙන සොභා සිරිය විඳගෙන යන්ඩ (නොමිලේම)...... මේ වගේ ලස්සන ප්‍රවාහන ක්‍රමයක් තියෙද්දී ඇයි ඔබලා බස් කොච්චි පස්සේ දුවන්නේ?"

ඉතින් මේ ආකර්ශනීය කතාව අහන (ගල් අඟුරු බලාගාර එපා ---- මෙච්චර ඉර එලිය තියෙද්දී මොකටද ඕවා.... මෙච්චර හුලං .... අනික් එක ඒවා නිකන් නේ... පරිසර දූෂනයකුත් නැහැ ) බහුතරයක් හිතනවා ඇත්ත නේ යකෝ කියලා ?

ඉතින් අපිත් බයිසිකලේ  යාපනේ යමු කියල අපි දුම්රිය මාර්ගේ වහල දාල (විදුලි පද්ධතිය පැත්තෙන් නම් ගල් අඟුරු බලාගරේ ව්‍යාපෘතිය නතර කරලා  දාල).. අපි කියනවා දැන් ඔක්කොම එවුන් යාපනේ යන්ඩ ඕනේ නම් බයිසිකලේ පලයල්ලා කියලා ..... පශ්චාත් භාගේ පට්ට යනකන් කොහොමද කොළඹ ඉඳන් යාපනේට බයිසිකලේ පද්දහම? කොහොමද මේකේ ප්‍රයෝගික බව?

මෙන්න මේ උපදේශේ දෙන උපදේශකයා තමා - පරිසරවේදියා (හැමෝම නෙවෙයි... අන්ධ බාවයෙන් ගල් අඟුරු එපාම කියල කෑ මොර දෙන උප කුලකේ)..... 

ඉතින් මේකට විරුද්ධව හඬ නගන සමහරු කොච්චි පාර වහලා දාල වැඩි ගානට කාර් විකුණන ව්‍යාපාරෙකුත් (ඩීසල් විදුලි බලාගාර) කරනවා වේදිකාව පිටිපස්සේ..... මොකද මේ ගොල්ලෝ දන්නවා ටික දවසක් බයිසිකලේ යාපනේ පැද්දට ඒක ප්‍රයෝගික නැහැ කියල තෙරුනහම අපි කාර් ගන්නවා කියලා .... 

කොච්චි පාරක් හදන්ඩ ගොඩක් කල් යන හින්දත් අපිට යාපනේ යන්ඩ ඕනේ හින්දත් (බයිසිකලේ යාපනේට හැම තිස්සෙම පදින්ඩ බැහැ කියල තේරුම් යද්දී ) අපි අන්තිම මොහොතේ මෙන්න මේ කාර් ගන්නවා....හැබැයි මේ කාර් වැඩේ ඉක්මන් වුනාට  කොච්චි වගේ 6 ගුණයක් වියදම ...... ඒ වුනාට මොනවා කරන්ඩද? කරන්ඩ දෙයක් නැහැ... ණයට සල්ලි අරන් කාර් ගන්නවා යාපනේ නොගිහින් ඉන්නේ නැතුව ඉන්ඩ (විදුලිය කපන්නේ නැතුව ඉන්ඩ ) .... මේ කාර් විකුණන එවුන් (ඩීසල් මාෆියා එකේ ඉන්න එවුන්) කාර් ගෙනල්ල බලාගෙන ඉන්නේ ඒවා මිලදී ගන්ඩ එනකන්.... ඉතින් මේ ගොල්ලෝ මේකේ ඒකාධිකාරයක් (monopoly ) එකක් තියා ගන්නවා.... කියන මිලට කාර් ගන්ඩ වෙනවා අපිට.....

මෙන්න මේ කොච්චි පාරයි කොච්චියයි වගේ තමා ගල් අඟුරු බලාගාර .... අඩු වියදමකින් වැඩි දුරක් පහසුවෙන් යන්ඩ පුළුවන් වුනාට මේවා සැලසුම් කරන්ඩයි හදන්ඩ යි ලොකු කාලයක් වගේම වියදමක් යනවා..... ඉතින් කලින් සැලසුම් කරේ නැත්තන් අපිට අවශ්‍ය වෙලාවට කරගන්ඩ බැහැ ....

හැබැයි මේ කාර් (ඩිසල් විදුලි බලාගාර) නම් අඩු කාලෙකින් ගෙන්න ගන්ඩ  පුළුවන් ..... හැබැයි වියදම වැඩයි (නඩත්තු වියදම වගේම ඉන්ධන වියදම)..... අපිට ටික දවසකින් අමතකයි කොච්චි පාර වැහුවේ බයිසිකලේ යාපනේ යන්ඩ මිසක් කාර් එකේ යාපනේ යන්ඩ නෙවෙයි කියල.....

ඉතින් මේ විදියට දුම්රියේ යන ගමන කාර් එකේ යන්ඩ - එහෙමත් නැත්තන් නොරොච්චෝලේ වගේ ගල් අඟුරු බලගරේක වැඩේ කෙරවලපිටිය වගේ බලාගාර වලින් කරගන්ඩ - මෙගාවොට් 500 හදන්ඩ අවුරුද්දකට අමතරව රුපියල් බිලියන 133 යනවා.... මේක සමානයි අපි හැම අවුරුද්දෙම හම්බන්තොට ගුවන්තොටුපල වගේ ගුවන් තොටුපළවල් හතරක් හදන වියදමට! මේ ගණන් හැදීමට පාදක කර ගත්තේ පහත වගුවේ ගණන් මිනුම්!




මූලාශ්‍රය - 2015 විදුලි ජනන වාර්ථාව  (මහජන උපයෝගිතා කොමිසම) http://www.pucsl.gov.lk



බහිරවයා 

මෙන්න මේ ගල් අඟුරු බලාගරේ වැදගත්කම කියන්ඩ ලස්සන පින්තූරයක් දැම්ම 2014 අපේ ජාතික ශක්ති වාර්තාවේ (energy balance 2014)



මේකේ තියෙන බහිරව රූප නැත්තන් වාමන රූප හරියට ගල් අඟුරු බලගරේ වගේ.... මේ බහිරව රූප නේ ඊට උඩින් තියෙන පාදම උස්සන් ඉන්නේ... අන්න ඒ වගේ අපේ ජාතික විදුලි පද්ධතියේ බර උසුලාගෙන ඉන්නේ ගල් අඟුරු බලාගරෙන් - නොරොච්චෝලේ බලාගරෙන් ....  කුඩා පරිමාණ ඩීසල් බලාගාර ඔක්කොම එකතු කරපුවහම පරිසර දූෂණේ වැඩයි තක්ෂනෙන් ඉහල ගල් අඟුරු බලාගාරයක් එක්ක බලද්දී.....

ගල් අඟුරු බලගරේ කියද්දී අපිට පොඩි බයක් එනවා අන්න අර බහිරව රූප දකිද්දී වගේ ..... නමුත් පුරාණ විශ්වාස වල තිබ්බ වගේ අපිව රැක ගන්නේ මෙන්න මේ බහිරවයා නැත්තන් ගල් අඟුරු බලාගරේ .....


ඉතින් පුනර්ජනනී Vs ගල් අඟුරු කථා ටිකයි මේ කියපු කථාවයි පොඩ්ඩක් හිතල බලන්ඩකෝ ...... මම හිතනවා තේරුම් ගන්ඩ පුළුවන් වෙයි කියල...  ප්‍රශ්න තියෙනවා නම් අහන්ඩ පල්ලෙහා කොමෙන්ටු වල... මම පුළුවන් හැටියට උත්තර දෙන්නන්......


අවසාන වශයෙන් 

එකක් මතක තියාගන්ඩ 
"අපිට ටික දවසකින් අමතකයි කොච්චි පාර වැහුවේ බයිසිකලේ යාපනේ යන්ඩ මිසක් කාර් එකේ යාපනේ යන්ඩ නෙවෙයි කියල....." 

අපි ජාතියක් විදියට මේ ෆැන්ටසි එකට රැවටිච්ච එකට පරම්පරා ගානක් වන්දි ගෙවනවා ......සමාගම් කීපයක් පෝසත් කරලා  ඛනිජ තෙල් වලින් (ඩීසල් ) වලින් විදුලිය හදන්ඩ .... අන්තිමේට පරිසරේට හොඳකුත් නැහැ ආර්ථීකේට  හොඳකුත් නැහැ!

ඇත්ත තිත්තයි අපහසුයි පිළිගන්ඩ  - Inconvenient  Truth!

Thursday, February 23, 2017

ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් නොමැතිව ප්‍රතිපත්තිමය තීරණ ගැනීම

බලශක්තිය පිලිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය කල් ඉකුත් ව ඇති අතර ජනාධිපතිවරයා හා අගමැතිවරයා රටේ බලශක්ති ව්‍යාපෘති සඳහා එක් එක් ව්‍යාපෘති සඳහා "ප්‍රතිපත්තිමය තීරණ" ගනිමින් සිටී.


රටේ නායකයා කල යුත්තේ මේ සඳහා ඇති ජාතික ප්‍රතිපත්තිය සකස් කිරීමය. එවිට එම ප්‍රතිපත්තියට අනුකූලව නව ව්‍යාපෘති ඇති කිරීම අදාල අධිකාරී මගින් කරනු ඇත. micro management කරමින් එක් එක් ව්‍යාපෘතිය ගැන තීරණ ගැනීමට සහ තමන්ට හිතෙන ආකාරයේ ව්‍යාපෘති ඇති කිරීමට යාමෙන් සිදුවන දෙයින් වන්දි ගෙවීමට සිදුවන්නේ මුළු මහත් ජාතියටම බව අපට නොතේරෙන අතර එය දේශපාලකයන්ට තේරෙන තුරු බලා සිටිමු.


මධ්‍යම පරිසර අධිකාරියෙන් රටේ පවතින පාරිසරික නීති වලට අනුකුලව අනුමත කරන ලද ව්‍යාපෘතියක් ඇතිවිය හැකි පාරිසරික ප්‍රශ්න හේතුවෙන් අවලංගු කර දැමීමට දේශපාලන නායකත්වය තීරණය කිරීම ප්‍රශ්න කල යුතුය. අප පරිසරවේදීන් එක් එක් ව්‍යාපෘතිය පසු පස හඹා ගොස් එක් එක් ව්‍යාපෘතියට විරෝධතා දක්වනවා ඇරෙන්නට පරිසරය සම්බන්ධ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් කිරීමට සහ පරිසරය සම්බන්ධ නීති රීති හා රෙගුලාසි වෙනස් කිරීමට බලපෑම් කරන්නේ නැත. එවැනි ඔලුවට බර කාරණා ගැන කථා නොකර හුදී ජනයාගේ ලේ කුපිත කරවන තේරුම් ගැනීමට ලෙහෙසි විරෝධතා ව්‍යාපාර සහ දැනුවත් කිරීම් කිරීමට අප පරිසරවේදීන් ඉතාමත් දක්ෂය. අපද ඒවාට ඉතා කැමතිය.

මෙවැනි දේවල් පිලිබඳ තිබිය යුත්තේ දිගුකාලීන වැඩ පිළිවෙලකි. රටක බලශක්තිය සහ පරිසරය පිලිබඳ තීරණ ගත යුත්තේ දශක කිහිපයක් ඉදිරයට සිතාය.
ජනප්‍රිය නොවන තීරණ ගැනීමට සිදුවන බැවින් දේශපාලකයන් මේ පිලිබඳ දැනුමක් ඇති වෘතිකයන්ගේ හඬට ඇහුම්කන් නොදෙති.


අප රටේ කොතරම් ප්‍රශ්න තිබියදීත් බොහෝ මිනිසුන් තම එදිනිදා අවශ්‍යතා සපුරාගැනීමට නොහැකිව නිසි අධ්‍යාපනයක් ලබාගැනීමට නොහැකිව සිටිද්දී අප ගෝලීය උණුසුම අඩු කිරීමට යි කියමින් ඉතා මිල අධික තාක්ෂණයක් මිලදී ගනිමින් සිටින්නෙමු.අපට එම තාක්ෂනය අලෙවි කරන රටවල් වුවද එම තාක්ෂනයන් භාවිත කරනුයේ සීමසතිතාවය.එහෙත් අප - ඉවක් බවක් නොමැතිව එම තාක්ෂනයයන් අප රටට ආනයනය කරමින් සිටින්නෙමු. අප ජනයා එම ප්‍රවෘති කියවමින් සතුටු කඳුළු වගුරුවමින් සිටිති!


තවද අප මැද පෙරදිගට කාන්තාවන් ගෘහ සේවිකාවන් ලෙස යවා එම ලැබෙන මුදලින් මැද පෙරදිගින් ඛනිජ තෙල් මිලදීගෙන වැඩි මිලට විදුලිය නිපදවමින් සමාගම් කිහිපයක් පොහොසත් කරමින් සිටින්නෙමු! එසේ කරමින් අප ජාතික අභිමානය ගැන පාරම් බාන්නෙමු!


මේ සියල්ලම සිදුවන අතර එදා වේල tour එකක් දාගෙන අප පරිසරවෙදීන්ද  අදාල බලධාරීන්ද දේශපාලකයන්ද ජීවත් වෙති! එම පිරිස ඉවක් බවක් නැතුව තීරණ ගන්නා විට උද්ඝෝෂණය කරන විට එයට ප්‍රීති ඝෝෂා දැමීමට ජනමාධ්‍යද පොදු ජනයාද අඩුවක් නැතුව ඇත.

සිංහලෙන් Sustainability - පළමු කොටස


විදුලි ඉංජිනේරු රස්සා දෙකක් අවුරුදු 6 කරලා.. මම ඉස්සෙල්ලම Sustainability ජොබ් එකක් කරන්ඩ යද්දී අපේ අම්මා මගෙන් ඇහුවා - මොකද්ද පුතා ඔය රස්සාවේ කරන්නේ කියල? පුළුවන් විදියට විස්තරේ කිව්වත් මට තේරුණා මේක සිංහලෙන් කියන එක ටිකක් අමාරුයි කියල.
මම ඊට කලින් විදුලි ඉංජිනේරුවෙක් විදියට වැඩ කරද්දී නම් ඉතින් කවුරුත් ඔය වගේ එකක් ඇහුවේ නැහැ..... ඉතින් මම ඒ Sustainability සම්බන්ධ රස්සාව කරගෙන යද්දී රටේ තොටේ මිනිස්සු මගෙන් අහපු තව කතාවක් තිබ්බා "ඇයි ඕවා කරන්නේ? ඔය වගේ රස්සාවල් ඕනේ කෙනෙක්ට කරන්ඩ පුළුවන් නේ ....... CEB යන්ඩ බැරි වුනාද කියල?" ඉතින් මම ඒ මිනිස්සුන්ට කිව්වහම මම කවදාවත් CEB එකට රැකියා අයදුම්පතක්වත් දාල නැහැ කියල සමහරු ඇස් ලොකු කරන් බැලුවා .... සමහරුන්ගේ මූනෙන්ම පෙනුණා කියපු කතාව විශ්වාස කරන්නේ නැහැ කියල..... සමහරු පිස්සෙක් කියල හිතන්ඩත් ඇති!

මිනිස්සු මොනවා කිව්වත් ඉතින් අවුරුදු දෙකකට ආසන්න කාලයක් මම Sustainability රස්සාව කරපු කාල පරිච්ඡේදය මගේ චින්තන යාන්ත්‍රණය වෙනස් කිරීමටත් නව දැනුම් සම්භාරයක් ලබා ගැනීමටත් හේතු වුන. මේ විෂයේ හැම දෙයක්ම වගේ මමත් ඉගෙන ගත්තේ ඉංග්‍රීසියෙන්. හැබැයි ඉතින් මම වැඩ කරපු ආයතනයේ සහෝදර සේවක සේවිකාවෝ සිංහලෙන් මේ ගැන ප්‍රශ්න අහද්දිත් අනෙක් අය ප්‍රශ්න අහද්දිත් මට තිබ්බ ලොකු ප්‍රශ්නයක් තමා මේ සම්බන්ධයෙන් සිංහලෙන් විස්තර කිරීමට ඇති අපහසුව ... අනික් බාධකේ තමා විෂය සම්බන්ධයෙන් අපේ බහුතරයක් හිතාගෙන විදිය..... ඉතින් කාලයක් තිස්සේ හිතාගෙන හිටියා අපි කවුරුත් දන්න සිංහලෙන් Sustainbility ගැන ලිපියක් ලියන්ඩ....... එකේ පළමු කොටස ඔබගේ දැනුමට සහ රසාස්වාදයට මෙසේ ඉදිරිපත් කරනවා! Sustainability කියන එක සිංහලෙන් කතා කරනවා කියන්නේ ටිකක් අලුත් වැඩක් වගේම ටිකක් අමාරු වැඩක්! මේ විෂය සම්බන්ධයෙන් ඇති සිංහල පාරිභාෂික ශබ්ද මාලාවේ ඇති සීමාසහිත බව වගේම තවත් කරුනුත් මීට බලපානවා! නමුත් මේ උත්සාහ කරන්නේ එම අඩුව ඌනපූර්නනය කිරීමට වෑයමක් ! එම උත්සාහයේ සාර්ථකත්වය නිර්ණය කිරීම මෙන්ම ඔබලාගේ නොමසුරු අදහස්/යෝජනා/චෝදනා කොමෙන්ටු විදියට බලාපොරොත්තු වෙමි.



Sustainability වචනේ 

Sustainability කියන එකට සිංහලෙන් කියන නිවැරදි නම - ධරණීයතාව! මේකට සිංහල විකිපීඩියා පිටුවකුත් තියෙනවා - ධරණීයතාව  . හැබැයි මේ පිටුවත් තියෙන්නේ අංකුර ලිපියක් විදියට -තවත් විදියකින් කිව්වොත් මේකේ වැඩි විස්තරයක් නැහැ. කොටින්ම කිව්වොත් මාතෘකාවයි උප මාතෘකා ටිකකුයි විතරයි තියෙන්නේ!

තිරසාරත්වය හෝ තිරසාර සංවර්ධනය යන වචනත් සිංහලෙන් Sustainability කතා කරද්දී පාවිච්චි වෙනවා. ඔය සිංහල වචන වල නොගැලපීම් කියන්ඩ තරම් මම සිංහල භාෂා ප්‍රවීනයෙක් නොවෙන හින්ද මෙතනින් එහාට කණට පුරුදු (මිහිරි) Sustainability කියන වචනෙම පාවිච්චි කරනු ලැබේ!

Sustainability කියන වචනේ හැදිලා තියෙන්නේ "sustinere" කියන ලතින් වචනය අනුසාරයෙන්. මෙහි තේරුම වන්නේ පවත්වාගෙන යෑම, 

අපි Sustainability කියල හිතන් ඉන්න දේ 

Sustainability කියල කියපු ගමන් අපේ ඔලුවට එන්නේ පරිසර සංරක්ෂණය. ඒක හින්දද කොහෙද බහුතරයක් හිතන් ඉන්නේ සුද්දා හදන කාර්යක්ෂමතාවෙන් වැඩි, පරිසර හිතකාමී කියලා සුද්දා කියන (data sheet එකේ ලියල තියෙන) යන්ත්‍ර සහ සූත්‍ර ගෙනල්ල අපේ රටේ හයි කරගන්න එක තමා අපිට sustainable වෙන්ඩ  තියෙන ක්‍රමේ කියල !

සුද්දා තමුන්ගේ රටේ කරපු පර්යේෂණ ටික කියවලා ඒවා ගෙඩි පිටින්ම ලංකාවට ආදේශ කිරීමත් මීට ඇතුලත්. ඒවා ටික අන්තර්ජාලෙන් කියවගෙන ඇවිත් කෙස් පැලෙන තර්ක දානවා. වෙනත් රටක දැනුමක් ලබාගන්න එක හොඳ දෙයක්... ඒවා අපේ රටට ගැලපෙන්නේ කොහොමද කියල හිතන්නේ නැති එකයි ප්‍රශ්නේ!

අනික් කණගාටුවටම කරුණ තමා අපි සුද්දගේ දේවල් කියව කියව හිටියට ... සුද්දගේ අලුත්ම නිෂ්පාදන ගෙනල්ල අපේ රටේ හයි කරගත්තට අපි අපේම කියල පර්යේෂණ මේ සම්බන්ධයෙන් කරන්නේ හරිම අඩුවෙන් - නොගිනියහැකි තරම් අඩුවෙන්.

හැබැයි ඉතින් බැදපු කොස් ඇට ගෑරුප්පුවෙන් කනවා වගේ මේකම කර කර ඉන්න එක අපේ සාමාන්‍ය අය වගේම සමහර විශාරදයිනුත්


ඇත්තටම Sustainability කියන්නේ?

මේක ඇත්තටම ඉතාමත් පුළුල් විෂයක් සහ විවිධ ආකාරයේ අර්ථකථන තියෙනවා. අපි ගොඩක් දෙනෙක් බොහෝ වෙලාවට Sustainability කිව්වහම පරිසර සංරක්ෂණය හිතෙන මවගත්තට ඒක මේ විෂයේ එක කොටසක් විතරයි.



එතකොට අනික් කොටස් මොනවද?

Sustainability  කියන එක ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් 3 කට බෙදෙනවා.

1. Environmental  Sustainability  - පරිසරය හා ආශ්‍රිත
2. Social Sustainability - සමාජය සහ මානව කරුණු ආශ්‍රිතව
3. Economic Sustainability  - ආර්ථිකය ආශ්‍රිතව

මේක කොටස් තුනකට බෙදෙනවා කිව්වට මේ එකට එකක් වෙන් කරන්ඩ බැහැ . පහත දැක්වෙන රූප සටහන් වලින් වැඩි දුරටත් පැහැදිලි වෙයි.


Image courtesy  of Wikipedia 


Image courtesy  of Wikipedia 


ඉතින් ඉහත රූපසටහන් වලින් පෙනෙන ආකාරයට Sustainability වල කොටස් 3 එකිනෙකට වෙන් කල නොහැකි සහ එක් අංශයක දෙයක් අනෙක් අංශ වලට බලපෑම් කරන අතර මේවා අතර සම්බන්ධය තරමක් සංකීර්ණ තලයක ඇති අතර මිනිසුන් තවමත් මේ සම්බන්ධයෙන් අධ්‍යයන කරන අතර මේ සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු සොයා ගනිමින් පවතිනවා.


Sustainability කියලා එකක් තියෙන්නේ ඇයි ?

මේ සංකල්පය හැදෙන්ඩ හේතු වුන (ඇත්තටම මේකේ උදාර අරමුණ කියවෙන) පුරාණ රතු ඉන්දියානු අප්තොදේශයක් තියෙනවා 



මේකෙන් කියන්නේ අපි මේ පෘතුවිය අපට අපේ මුතුන් මිත්තන්ගෙන් ලැබුණු දෙයක් නොව අප අපගේ අනාගත පරපුරෙන් ණයට ඉල්ලාගත් දෙයක් බවයි. ඉතින් ණයට ලබාගත් දේ අපි ආපහු ලබාදිය යුතු බැවින් මේක පරෙස්සම් කරලා (සංරක්ෂණය කරලා - අපත් භාවිතා කරන ගමන් අනාගත පරපුරටත් ඉතුරු කිරීම) ආපහු ණය ගෙවීම සඳහා ලබාදිය යුතුය කියන අදහසින්.

සරලවම කිව්වොත් මෙහෙම සංකල්පයක් මිනිස්සු හදාගෙන ඉන්නේ අපිට (මනුෂ්‍යයන්ට) මේ පෘතුවියේ පවතින්න පුළුවන් කාලය වැඩි කරගැනීමට. අප අනෙකුත් ගස් වැල් , සතුන් සහ පරිසරය රැක ගන්නේ ඇත්තටම බැලුවොත් මේ ආත්මාර්ථකාමී චේතනාවෙන් මිසක් පරාර්ථකාමී චේතනවකින්ම නෙවෙයි. මේකෙන් මම අදහස් කරන්නේ නැහැ මේක වැරදි දෙයක් කියල. මේක ඇත්තටම හොඳ දෙයක් හොඳ සංකල්පයක් - නමුත් ඉතින් අපි නිවැරදිව තේරුම් ගැනීම වැදගත්!


එක කාලෙක Sustainable වෙන දේ තව කාලෙකදී Sustainable නැති වෙනවා 

මම ඉස්සෙල්ලත් කිව්වා නේ මේ විෂය/විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන් අපි කරුණු හොයාගනිමින් ඉන්නේ කියල. ඉතින් අපි කලෙකදී හොඳයි පරිසර හිතකාමීයි කියල හිතන් ඉන්න දේ තව කලෙකදී එහෙම නොවෙන පරිසර දූෂක විනාශකාරී දෙයක් විදියට හොයා ගන්නවා.

මේකට හොඳම උදාහරණෙ තමයි ක්ලොරෝෆ්ලොරෝ කාබන් (CFC) - මේක හොයාගත්ත මුල කාලේ මිනිස්සු හිතුවේ මේ උදාසීන වායු (inert gas ) කිසිම දෙයක් සමග ප්‍රතික්‍රියා නොකරන මිනිස්සුන්ටත්, සතුන්ටත්, පරිසරයටත් කිසිදු හානියක් නොමැති ඇති තරම් භාවිතා කරන්ඩ පුළුවන් දෙයක් විදියට. නමුත් පසු කලෙක හොයා ගත්ත අපේ පෘතුවියට ඉහලින් ඇති ස්වභාවික ආරක්ෂක ආවරණය වන ඕසෝන් තලය විනාශ වීමට ප්‍රධාන කාරණය මේක කියල.

මේ ලිපි මාලාවේ පළමු කොටස අවසානයේ -  Sustainability ගැන අලුත් විදියට හිතන සම්ප්‍රදායික සිතීම අභියෝගයට ලක්කරන ලස්සන විද්යාඥවරියකගේ කතාවක් ඔබගේ රස වින්දනයට (මේක නම් තියෙන්නේ ඉංග්‍රීසියෙන්)  එකතු කරලා නවතින්නම්! ඇය මේ විෂය සම්බන්ධයෙන් දක්වන අදහස් ඉතාමත් සිත් ගන්නා සුළුයි වගේම දැනුමෙන් පොහොසත්!














Thursday, February 2, 2017

පෙනෙන පාඩු සහ නොපෙනෙන පාඩු



මහබන්දුම්කර (වංචාවේ) සිද්ධියේ හරි පාඩුව රුපියල් බිලියන 0.9 ලු 



ඒ වුනාට සන්තෝස වෙන්නේ කොහොමද? බලශක්ති හා පුනර්ජනනීය ඇමතිතුමා බිලියන 50 වියදම් කරන්ඩ බලන් ඉන්නේ ඊළඟ මාස 6 ට වැස්සේ නැති වුනහම විදුලිය හදන්ඩ...


බැඳුම්කර සිද්ධිය වගේ 50 ගුණයක්!

අර බිලියන 50 ගැන කවුරුත් කෑ ගහන්ඩ එපා... කෑ ගැහුවොත් ලයිට් කපනවා......අනික් එක ඕකට කෑ ගහල ඕක නතර කරලා ලයිට් කපන්ඩ වුනොත් මිනිස්සු උදහස් වෙන්නේ කෑ ගහපු අයත් එක්ක…. ඒක නිසා අර මෙගා ටෙලි නාට්‍ය වගේ මිනිස්සුන්ට මොනවා වුනත් අපි කතා කරන්ඩ ඕනේ ජනප්‍රිය දේවල්…. එතකොට තමා පරිසරවෙදියෝන්ට හැමදාම ටීවී එකේ කතා කරන්ඩ පත්තර වලට ලියන්ඩ දෙන්නේ …..රටට මොනවා වුනත් මිනිස්සු අහන්ඩ කැමති දේ කියනවා....
බිලියන 50 යන්නේ මොකටද - බහු ජාතික සමාගම් කීපයකට ඩිසල් වලින් විදුලිය හදල දෙනවට සල්ලි ගෙවන්ඩ.... ඒ ඩීසල් වලින් විදුලිය හදද්දී වෙන පරිසර දූෂණේ ගල් අඟුරු වලින් හදන පරිසර දූෂනෙට වැඩිය අඩුද වැඩිද? අපි හොයන්නේ නැහැ ඕවා !


ඔය වියදම් කරන බිලියන 50 හොයන්ඩ අපේ රටේ කාන්තාවෝ ලක්ෂ දෙකක් මාස 6 වැඩ කරන්ඩ ඕනේ ගෘහ සේවිකාවෝ විදියට මැද පෙරදිග! හැබැයි අපේ ඇමැතිතුමයි නිලධාරී ටිකයි AC කාමරයක් අස්සට වෙලා එක අත්සනක් ගහල අර මිනිස්සු ලක්ෂ දෙකක මාස 6ක දාඩිය මහන්සිය එක පාරින් වියදම් කරලා දානවා.... - කොහොමද ටිකිරි මොලේ? උද්ගෝෂන නැහැ....
මේ ඔක්කොම එහෙම වෙද්දී ජර්මනිය දැන් අවුරුද්දකට කලිනුත් අපි හදන්ඩ ගියා වගේ දෙගුණයක් විශාල ගල් අඟුරු බලාගාරයක් හැදුවා යුරෝපයේ හරිත අගනගරය කියල හඳුන්වන නගරයේ (Moorburg Power Plant - Hamburg )….. හදල නිකන් හිටියේ නැහැ… එක දුවල අර නගරෙට විදුලිය සපයනවා …..එහේ පරිසර දූෂණයක් වෙන්නේ නැද්ද? ඒක කොහොම වෙතත් මම එකක් හරියටම දන්නවා….. ජර්මන් කාන්තාවෝ ගෘහසේවිකාවෝ විදියට වෙන රටවල් වලට යවන්නේ නම් නැහැ කියල …..


මෙහෙම ඩිසල් වලින් විදුලිය හදන අස්සේ සූර්ය බල සන්ග්රමේත් කරගෙන යමු! මට තේරුම් ගන්ඩ බැරි පිටරට හදන සූර්ය කෝෂ ටික ගෙනල්ල හයි කරන්ඩ මොකටද මේ හැටි දැනුවත් තාක්ෂනවේදියෝ පරිසරවේදියෝ …. විදුලි කාර්මිකයෝ ටිකක් හිටිය නම් හරි නේ…. Plug & play! ඕකට ඔය හැටි විශාරදයෝ ඉන්ඩ ඕනේ යැ ? ජාතික විදුලි පද්ධතියේ stability එක? ආපෝ ඕව ඔලුවට බර වැඩයි! ඒ වගේද ගානක් තියාගෙන solar panel ඉම්පෝර්ට් කරන බිසිනස් එක - එක හරිම සිම්පල් ප්ලෑන් එකක්!


අපි ඉතින් ණය වෙලා ජර්මනිය ඇමෙරිකාවටත් වැඩිය වැඩියෙන් පරිසරය සුරකිමු (ඒ මිනිස්සු කාර්මික විප්ලවේ කාලේ ඉඳන් කරපු පරිසර දූෂණේ නිවැරදි කරන එක ලංකාවේ වැඩක් නේ)! ඒක නේ කියන්නේ අපි හරිම වෙනස් කියල! ගල් අඟුරු බලගරේ පරිසර දූෂනෙන් මිනිස්සු කීයක් මැරෙනවද අවුරුද්දට? ඒ වගේ ප්‍රශ්න අහන්ඩ එපා! ගල් අඟුරු බලාගාරයක් දුවල ඉතුරු වෙන සල්ලිවලින් අපිට වෙන මොකුත් වැඩක් නැද්ද කරන්ඩ පරිසරේ සුරකින්ඩ? එතකොට අර අපේ සහෝදරියෝ ගෘහ සේවිකාවෝ විදියට ගියපුවහම සමාජ ප්‍රශ්න? ඒවා පස්සේ කතා කරමු! දැන් රුපියල් බිලියන 50 ලෑස්ති කරගමු බිල ගෙවන්ඩ!


මතු සම්බන්ධයි !
(මතු සම්බන්ධයි කිව්වේ කතාවට නෙවෙයි විනාසෙට)

සාම්පුර් සයිටම් සහ අපේ අරමුණු!








බොහෝ පිරිසකට අවශ්‍යව ඇත්තේ අඩු පාඩු සකස් කරගෙන, කරන්නට සැලසුම කල දේ කරගෙන ඉදිරියට යාමට නොව කෙසේ හෝ එය නතර කිරීමටය. දෙයක් නතර කිරීම පහසු දෙයකි! ඉතාමත් ලේසි දෙයකි!
නමුත් අඩුපාඩු සකස් කරගෙන කරගෙන යෑම ඉතාමත් අමාරු දෙයකි! අවදානම් සහගත දෙයකි! බැනුම් ඇසීමට සිදුවන දෙයකි! ජනප්‍රියත්වය අඩු වන දෙයකි!
ඉතින් කෑ ගසා මොර දිදී කරන කරන වැඩේ නතර කරමු යැයි කෑ ගසන්නේ ඇත්තටම පොදු මිනිසුන් ගැන ඇති පරාර්ථකාමී චේතනවෙන්ද? කුහක චේතනවෙන්ද? යැයි තමන්ගෙන්ම අසා දැන ගත යුතුය!
වැඩි දෙනෙක් යුද පිටියට බසින්නේ 'නතර කරවූ' 'වහපියව්' කියාගෙනය.
'නිවැරදි කරවූ' 'හරියට කරපල්ලා' කියාගෙන යුද පිටියට බසින්නට තරම් අප දියුණු නැත! වැඩේ නොකර සිටීමට කරුණු සොයාගැනීමටත් කරන එකාගේ කකුලෙන් ඇදීමටත් අප දක්ෂයෝය!
මෙය අතීතයටත් වර්තමානයටත් අනාගතයටත් සයිටම් එකටත් සාම්පුර් ගල් අඟුරු බලගරයටත් තවත් බොහෝ දේටත් පොදු දෙයකි!


Thursday, December 22, 2016

පරිසර සංරක්ෂණයේ මිත්‍යාව - සුද්දාගේ දැනුම සහ අපේ නොදැනුම


පෙරේදා වැඩ ඇරිලා ගෙදර ගියපුවහම දුවගේ ඉස්කෝලේ Communication book එකේ තිබ්බා "dictation  note sent " කියල. මම අරන් බැලුව … අකුරු තුනේ වචන list එකක්ම එවල නිවාඩු කාලෙ පාඩම් කරන එන්ඩ…. මට මේ හිතාගන්ඩ බැරි අවුරුදු 4 ළමයට මොකටද මේ වචන? ටීචර්ට syllabus එක මාරු වෙලාවත්ද? නැත්තන් හැම ඉස්කෝලෙම ඔහොමද? පොඩ්ඩක් මාව දැනුවත් කරනවද කරුණා කරලා...


මට හොඳට මතකයි 4 වසරේ ඉන්නකොට (මට අවුරුදු 9) ඉංගිරිසි  ටීචර් 1 සිට 10 ට (one, two, three …. Ten විදියට) ඉංගිරිසියෙන් ලියන්ඩ පාඩම් කරන එන්ඩ කිව්වා… ඊට පස්සේ ලියන්ඩ දීල … එක වරද්දපු අයට ගහනවා….


ඔක්කොම වැරදුනු අයට (10ම ලියගන්ඩ බැරි අයට ) එක පෝලිමක්… එකක් හරි ගියපු අයට ගහන්ඩ වෙනම පෝලිමක් - මම හිටියේ මේ පෝලිමේ  මොකද මට  one කියල ලියන්ඩ මතක තිබ්බ  ….හැබැයි ඉතින් ටීචර් ගැහුවා කියල ඕවා පාඩම් හිටියේ නම් නැහැ… පස්සේ කලෙක අම්මා වෙනම ටියුෂන් පන්තියකට එක්කන් ගියා - එකේ ඉගැන්නුවා ඕව උච්චාරණය කරන logic එක… එකෙන් තමා වැඩේ ගොඩ දාගත්තේ…. ඉතින් මුලධර්ම (basics ) නැතුව ඉංග්‍රීසි විතරක් නෙවෙයි අනික් විෂයන් ඔක්කොම ඇන ගත්ත අය මගේ පන්තියේ විතරක් නෙවෙයි හැම පන්තියකම හිටියා ... ඉස්සරහටත් ඉන්නවා....


වේගෙන් අකුරු ලියන්ඩයි ගණන් හදන්ඩයි  පුළුවන් මිනිස්සු ඉන්න රටවල් දියුණු වෙනවා නම් ඉතින් සුද්දෝ ඔක්කොම දැන් එන්ඩ ඕනේ අපේ technology එක සල්ලි දීල අරන් යන්ඩ .... අපෙන් උපදෙස් (consultancy ) ගන්ඩ …..පෙන් loan එකක් දාගෙන යන්ඩ …

දැන් එමුකො මාතෘකාවට... මේ වෙනකන් කිව්වේ කතාවට අවශ්‍ය පසුබිම (background එක)....



මමත් ඉස්කෝලේ යද්දී විද්‍යාවටයි පරිසරයටයි පාඩම්  කරා ඕසෝන් වියන සිදුරු වෙන එක ගැන… මමත් විභාග ප්‍රශ්න වලට උත්තර ලියනවා ඕක සිදුරු වුනහම අහිතකර කිරණ ඇවිත් සමේ පිලිකා හැදෙනවා කියලා -ඇයි එහෙම නේ උගන්නව්වේ..….. අපේ ලංකාවේ පරිසරවෙදියොත් ඔය ඕසෝන් වියන ගැන හරිම දැනුවත්… මිනිස්සුන්ව බය කරනවා නිමක් නැතුව… ඕක සිදුරු වුනොත් මාර ප්‍රශ්නේ වෙන්නේ කියල… හැබැයි ඉතින් අන්තර්ජාලේ තියෙන දේවල් අරගෙන කෙලින්ම ඕව කියන මිනිස්සු දන්නේ නැති (දැනගෙන කියන්නේ නැද්ද මන්ද ) - කළු හමක් තියෙන අපි වගේ සිංහල මිනිස්සුන්ට සමේ පිලිකා හැදීමේ සම්භාවිතාව හරිම අඩුයි… සමේ පිලිකා  ඉතින් හැදෙන  තරමක් හැදෙන්නේ සුද්දොන්ට… සුද්දෝ මාර බයයි අව්වේ ගිහින් සමේ පිළිකා හැදෙයි කියල…. අපේ පොතේ ගුරා අධ්‍යාපනවේදියෝ  ඉතින් ඉවක් බවක් නැතුව පොඩි එකාගේ ඉඳන්ම පාඩම් කරවනවා ගිරවා දම්මනවා ඕසෝන් වියන නැති වීමේ භයානක කම ගැන. මම කියන්නේ නැහැ අපි එකතු වෙලා ඕසෝන් වියන විනාස කරමු කියල.. හැබැයි නිවැරදි දැක්මක් ලබාදෙන එකයි වටින්නේ නිකන්ම ඔය කරුණු කාරණා වනපොත් කරන එක ගැන.. අපේ මිනිස්සු දන්නේ නැහැ අපි වගේ කළු හමක් තියෙන අයට ස්වභාවධර්මයෙන්ම ආරක්ෂාවක් ලැබිල තියෙනවා කියල...


ඉතින් අපේ මිනිස්සු (පොඩි එවුනුත් ඇතුළුව) මනා දැනුමක් තියෙනවා ඕසෝන් වියන ගැන… අපේ පරිසරවේදියෝ බහුතරයක් (මේ කුලකෙට වැටෙන්නේ නැති අපේ රටට අනුකුලව පරිසර දැනුම බෙදාදෙන ඒ වගේම ඒ දැනුමෙන් වැඩක් කරන පරිසරවේදියෝ ඉන්නවා ඕනේ තරම්) මේ ගැන පත්තරේ පිටු ගණන් ලියනවා....... මේ පත්තර ඔක්කොම කියවපු අපේ ම්නිස්සු හැබැයි ඉතින් ගෙදර පොලිතීන් එකතු වුනහම ඒවා ටික එකතු කරලා ගේ පිටිපස්සේ පුච්චනවා … ගොඩක් වෙලාවට මේක කරන්නේ මුඛ වාඩමකුත් (dust mask )...පොඩි එකෙක් ආවොත් ඌටත් දානවා mask එක... ඇයි ඉතින් උගන්නල තියෙන්නේ ඔක්සිජන් ඇඟට උරාගන්නේ පෙනහල්ලෙන් කියල නේ…හිතාගෙන ඉන්නේ මේ මුඛ වාඩම (මේක ගොඩක් වෙලාවට active carbon  ෆිල්ටෙර් එකක් නෙවෙයි… නිකන්ම රෙදි කෑල්ලක් ) බේරාගනී කියල . මිනිස්සු දන්නේ නැති දේ තමා ඔය වගේ අඩු උෂ්නත්වෙක පොලිතීන් පුච්චපුවහම එකෙන් පිටවෙන ඩයෝක්සීන් ෆුරාන් (dioxins and furans) කියන වායු අපේ හම තුලින් හොඳින්ම ශරීරයට අවශෝෂණය වෙනවා … මොකද මේ වායු සත්ව මේදයේ දිය වෙනවා ඉතාමත් හොඳින්… ඉතින් දාඩිය දාල තියෙන වෙලාවට අපේ හම මේ වායු අවශෝෂණය කරගැනීමට ඉතාමත් හොඳ මාධ්‍යයක් ලබා දෙනවා…මේවා ඇඟ ඇතුලට ගියා කියන්නේ ඉතින් පිළිකාවක් ෂුවර්! අනේ ඉතින් හරිම නිර්භීතව අපේ මිනිස්සු පොලිතීන් පුච්චනවා කිසි බයක් නැතුව… හැබැයි ඕසෝන් වියන සිදුරු වෙයි කියල මාර බයෙන් ඉන්නේ…… දවස් ගණන් ටයර් පුච්චනවා කළු දුම දාගෙන....


මේ පින්තූරේත්  මම ගත්ත පින්තූරයක්... ඔව් ඔව් ලංකාවේදී!


පොලිතීන් ටික පුච්චලා ගේ ඇතුලට ගිහින් මදුරු කොයිල් එකක් පත්තු කර ගන්නවා… මෙතන ඉඳන් තියෙන්නේ කලින් ලියපු කතාව….. ගෙවල් ඇතුලේ වායු දූෂනෙන් ශ්‍රී ලාංකිකයෝ මැරෙන හැටි ...

අපේ මිනිස්සු ඕසෝන් එක ගැන මහා දැනුමක් තිබ්බට තමුනුයි තමන්ගේ දරු පවුලයි ඉන්න ගේ ඇතුලේ තියෙන වාතාශ්‍රය පිරිසිදුව තියාගන්නේ කොහොමද කියල දන්නේ නැහැ..ඒවගේ ඒවා ඉස්කෝලේ උගන්නනෙත් නැහැ - ලොකු මිනිස්සු දැනන් ඉන්ඩ එපැයි පොඩි එවුන්ට කියල දෙන්ඩ..... අපේ මිනිස්සු ඕව හොයල බලන්නෙත් නැහැ...අපේ මහා විශාරද පරිසරවේදියෝ (වැඩි හරියක්) ඕසෝන් වියනයි තව සුද්දට අදාලව තියෙන ප්‍රශ්න ගොඩක් ගැන සුද්දට වැඩිය internet එකෙන් හොයල කට පාඩම් කරගෙන ඉන්නේ - කෙස් පැලෙන තර්ක දානවා ඒවා එහෙමම ගිලල....... ඒවා ලංකාවට කොහොමද ගැලපෙන්නේ ??? අපෝ ඒවා හොයන්ඩ යන්ඩ එපා... තමන්ගේ තත්වේ බාල කරගන්ඩ.... AC කාමරේකට වෙලා ඉන්ටෙර්නෙට් එකෙන් download කරපු සුද්දා උන්ගේ රටේ උන්ට අදාළ ප්‍රශ්න වලට කරපු research paper ටික පාඩම් කරගෙන පත්තරේට TV එකට කියන එක කොච්චර ලේසිද? අනික් එක මිනිස්සුත් අහන්ඩ කැමති ඕව නේ!

මේ හැම එකටම වැඩිය භයානක දේ තමා මිනිස්සු දන්නේ නැහැ තමන් ඉන්න ගේ ඇතුලේ වාතය දූෂණය වෙලා තියෙන්නේ කියල.... ඉතින් තව එක එක විශ්වාසත් එක්ක දුම් අල්ලලා ගේ ඇතුලේ ජනෙල් දොරවල් ඔක්කොම වහ ගන්නවා... දුම් ටික එලියට යයි කියල.... අනේ ඉතින් අබ සරණයි විශේෂයෙන් ගෙදර ඉන්න පොඩි එවුන්ටයි ගර්භනී කාන්තාවන්ටයි...

මේ ඔක්කොම වෙන අස්සේ ගෙදර ඉන්න පොඩි එවුන් ගිරවා දානවා - "ඕසෝන් වියන කියල එකක් තියෙනවා... එක සිදුරු වෙන්නේ මෙන්න මේ වගේ වායු (කොලොරෝෆ්ලොරෝකාබන්) ගියොත්... ඊට පස්සෙ එකෙන් අහිතකර කිරණ ඇවිත් අපිට සමේ පිලිකා හැදෙනවා."... මේ ඔක්කොම පාඩම් කරන්නේ එක්කෝ එළියේ පොලිතීන් පුච්චපු තැනට එහා පැත්තේ සෙල්ලම් කර කර ඉඳල ඇවිත් ... ගේ ඇතුලේ හොඳටම අපිරිසිදු වෙච්ච වාතය ආශ්වාස කරමින්.....

ඉතින් මමත් ඉස්කෝලේ කරා වගේ ඉස්සරහටත් අපේ රටේ පොඩි එවුන් ඔය විදියටම ගිරවා දායි අපිට වැදගත් නැති එහෙත් සුද්දට ඉතාමත් වැදගත් කරුණු ගොඩක් - "ලංකාව යනු සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකි" කියන උදාන වාක්‍යයත් එක්කම.....ඔය උදාන වාක්‍යය අපේ සීයත් ඉස්කෝලේ ඉගෙන ගත්ත... මගේ දුවත් හෙට අනිද්දට ඉගෙන ගනියි.

අපි ඒ අතරේ සුද්දගේ විදියට Sustainability කරලා ....සුද්දගේ ඔලුවේ අමාරුවට අපි පැනඩෝල් බීල අපේ කකුලේ පිට බරවායට පිටි කර බෙහෙත් බැඳ - ඒ කරලා හොඳ වුනේ නැති වුනහම ඔය දේශපලකයෙක්ට වගේ බැනල හිත හදාගමු !

අපි ඉතින් ඕවා පෙනුනත් දැක්කේ නෑ වගේ ඉමු!




Tuesday, December 20, 2016

ගෙවල් ඇතුලේ වායු දූෂනෙන් ශ්‍රී ලාංකිකයෝ මැරෙන හැටි




හැමෝම දන්නවා ඩෙංගු මාරයා ගැන...... මමත් බයයි නම අහපුවහම..... හැබැයි ඉතින් ඩෙංගු වලින් මැරෙනවා වගේ 100 ගුණයක් විතර මැරෙනවා ගෙවල් ඇතුලෙම (https://www.facebook.com/nadeerawije/posts/10154133022177636) ඉන්න කිසි සද්දයක් නැති මාරයෙක් ගෙන් (silent killer ).... හැම තැනම පෝස්ටර් ගහල ටීවී එකේ කෑ ගහල එක ගැන දැනුවත් කරනවා ඩෙංගු මදුරුවාගෙන් බේරෙන්ඩ කියලා ….. ඉතින් අපේ මිනිස්සුත් කඩේට ගිහින් මදුරු කොයිල් එකක් පත්තු කරගෙන… ළමයාවත් වඩාගෙන කෑම උයනවා රෑට ……ඇයි ඩෙංගු හැදුනොත් මාර ප්‍රශ්නේ …. මේක හරියට අර මම කලින් කියපු කතාව වගේමයි (මැක්කා ගේ කතාව ) - ප්ලේන් එකක් ඔලුවට වැටෙයි කියල බල බල ගිහින් පාරේ වාහනේක හැප්පිලා මැරෙනවා වගේ තමා ….. ඩෙංගු වලින් බේරෙන්ඩ රටේ තියෙන සම්පත් වලින් වැඩි හරියක් වියදම් කරලා ලොකු සද්දයක් දාල ඒ වගේ 100 ගුණයක් මිනිස්සු මැරෙන හේතුව ගැන එකෙන් මැරෙන මිනිස්සු ටිකවත් දන්නේ නැහැ….. කොච්චර නොදැනුවත් ද කිව්වොත් ඉස්සර පරණ ගෙවල්වල තිබ්බ චිමිනිය වත් නැහැ ගේ හදද්දී…. කුස්සියේ ලිපෙන් දහනයෙන් පිටවෙන වායු යවන්ඩ ඉස්සර නම් අපේ ගෙවල්වල ලොකු චිමිනියක් තිබ්බ… දැන් එකට වියදම වැඩි හන්දද අවලස්සනක් තියෙන හින්දද මන්ද එක අලුත් ගෙවල් එකකවත් නැහැ…. ඉතින් මොකද වෙන්නේ අර ලිපෙන් පිටවෙන කාබන් ඩයෝක්සිඩ් කාබන් මොනොක්සිය්ඩ් සහ අනෙකුත් SOX NOX ආදී මෙකී නොකී නොයෙකුත් වායු වර්ග ගේ ඇතුලෙම කැරකෙනවා…. ඒක මදිවට මදුරු කොයිල් එකකුත් පත්තු කරගත්තහම වැඩේ තවත් ෂුවර්…… තව ඉතින් මදි නම් ගේ ඇතුලේ සිගරට් එකකුත් පත්තු කර ගත්තහම මේකේ සම්භාවිතාව හොඳටම වැඩි කරගන්ඩ පුළුවන්…..

මේකේ කවර් page එකේ මහාචාර්ය තුමා ගේ ගණන් මිනුම් අතරෙයි (http://lakbima.lk/oldpapers/daliylakbima/2016/December/last_18_12_16/haraspara.pdf) ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධාන (WHO ) වාර්තාවේ ගණන් මිනුම් අතරේ (http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/2016/whs2016_AnnexA_MortalityAirPollution.pdf) වෙනසක් තිබ්බට (සමහර විට මහාචාර්යතුමාගේ සංඛ්‍යා ලේඛන නවතම ගණන් වෙනඩ ඇති…. WHO ගණන් 2012 වර්ෂයේ ගණන්) - ලොකුම ප්‍රශ්නේ එක නෙවෙයි… අපේ මිනිස්සුන්ගේ නොදැනුවත්කමයි ප්‍රශ්නේ….


අනික් එක තමා මේ ගැන හරි විදියේ ජාතික අධ්‍යනයක් කරලත් නැහැ… කරන්නෙත් නැහැ…. ඒක ජාතික ප්‍රතිපත්තියේ Priority එකකුත් නෙවෙයි…. තව Energy Poverty - එහෙම එකක් ලංකාවේ කතා කරන්නෙත් නැහැ…. ලංකාවේ මිනිස්සු Energy Poverty හින්ද මැරෙනවද නැද්ද? අප්පෝ ඕව හොයන්ඩ එපා… පිස්සුද?



ලෝකෙම ගත්තත් ඒඩ්ස්, ක්ෂය රෝගය හා රිය අනතරු - මේ තුනෙන්ම මැරෙන මිනිස්සු ගාන අඩුයි වායු දූෂනෙන් මැරෙන මිනිස්සු ගානට වැඩිය…(මූලාශ්‍රය - https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/weo-2016-special-report-energy-and-air-pollution.html)


අපේ මිනිස්සු පෙනහළු පිළිකාවක් හරි වායු දූෂණයට අදාළ වෙන ලෙඩක් හරි හැදිලා මැරෙන්ඩ වැටිලා ඉන්නකොට කවුරුත් ගණන් ගන්නේ නැහැ… හැබැයි ඩෙංගු හරි ඒඩ්ස් හරි හැදිලා මැරෙන්ඩ යද්දී නම් ලොකු ප්‍රශ්නයක්….. හැමෝම කතා වෙනවා…දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් ඕනේ තරම්....තව ගල් අඟුරු බලාගාරයක් හදනවා කිව්වොත් ඇඟේ මයිලුත් කෙලින් වෙනවා…. ඇයි කළු පාටට නේ දුම යන්නේ….. පාරේ රිය අනතුරක් වුනොත් එකේ වීඩියෝ එකත් share කර කර බලනවා ආයේ අයෙත්…..වහලෙට දාන ඇස්බැස්ටෝස් - එක ගැන නම් සැහෙන දැනුමක් තියෙනවා ... කාටවත් මතක් වෙන්නේ නැහැ ගෙවල් ඇතුලෙම වායු දූෂනෙන් මැරෙන මිනිස්සු ගාන ඔය ඔක්කොම එකතු කරපුවහම (ඒඩ්ස්, ඩෙංගු, ක්ෂය රෝගය හා රිය අනතරු) එන ගානට වැඩිය වැඩිය් කියල……. ඉතින් කාටවත් ඕනේ නැහැ කාර්යක්ෂම දර උදුනක් ගෙවල් වලට අඳුන්වල දීල මේ විදියට මැරෙන මිනිස්සු කොටසක්වත් බේරගන්ඩ…. අපි හැමදාමත් ඒ මිනිස්සුන්ට මැරෙන්ඩ ඇරලා පිළිකා රෝහලට පහසුකම් නැහැ කියල දේශපාලුවන්ට බැනල…. ගෙදර ගිහින් දර ලිපේ කෑම උයමු පොඩි එකාට පාඩම් කරන්ඩ මදුරු කොයිල් එකක් පත්තු කරලා දීල….. පොඩිම පොඩි එකෙක්නම් ඉන්නේ පුළුවන් නේ පොඩි එකාව වඩාගෙනම කෑම උයන්ඩ …..


ප.ලි - ලංකාවේ මිනිස්සුන්ගෙන් 78% කෑම උයන්නේ දර ලිපේ (මූලාශ්‍රය - http://cleancookstoves.org/binary-data/RESOURCE/file/000/000/2-1.pdf) ..ඒ කියන්නේ සසිරිමත් ලංකාවේ මිනිස්සුන්ගෙන් සීයට හැත්තෑ අටක් - හරියටම කිව්වොත් මිලියන 16 (ඔව් මේ ඔක්කොම මිනිස්සු - ශ්‍රී ලාංකිකයෝ) මේ අවදානමෙන් ඉන්නේ ඔබ මේ ලිපිය කියවන වෙලාවෙත්….. අද දවස ගෙවෙද්දීත් මිනිස්සු 41 මැරෙනවා ලංකාවේ නිවෙස් ඇතුලේ අභ්‍යන්තර වායු දූෂනෙන් (කවුද කියන්නේ - ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානේ)…… හැබැයි අපි දන්නේ නැහැ වගේ ඉමු….. 



මීට අදාල කලින් ලිපි -